https://thuviensach.vn

Tên sách : TRUYỆN CỔ NƯỚC NAM
QUYỂN THƯỢNG : NGƯỜI TA
Tác giả : ÔN NHƯ NGUYỄN VĂN NGỌC
Nhà xuất bản : THĂNG LONG
Năm xuất bản : 1932
-----------------------Nguồn sách : tusachtiengviet.com
Đánh máy : thuantran46, bhp, dacxeru,
Thuong Nguyen, Kim Ho, bongmoloko, little_lion,
huong.nguyenthu, laithuylinh, Khongtennao
Kiểm tra chính tả : Ngô Thanh Tùng,
Max Phạm, Trần Trung Hiếu, Tào Thanh Huyền,
Dương Văn Nghĩa, Lưu Nguyễn Thị Hợp
Biên tập chữ Hán – Nôm : Trần Tú Linh
Biên tập ebook : Thư Võ
Ngày hoàn thành : 23/10/2018

https://thuviensach.vn

Ebook này được thực hiện theo dự án phi lợi nhuận « SỐ HÓA 1000
QUYỂN SÁCH VIỆT MỘT THỜI VANG BÓNG » của diễn đàn TVE4U.ORG
Cảm ơn tác giả ÔN NHƯ NGUYỄN VĂN NGỌC và nhà xuất bản
THĂNG LONG đã chia sẻ với bạn đọc những kiến thức quý giá.

https://thuviensach.vn

MỤC LỤC
MÀO ĐẦU
CHUM VÀNG BẮT ĐƯỢC
KÉO CÀY TRẢ NỢ
CÁI CÂN THỦY NGÂN
CÂY TRE TRĂM MẮT
CÁ RÔ RẠCH NGƯỢC
CÀ CUỐNG VỚI NGƯỜI TỊT MŨI
NGẢNH MẶT BÊN NÀO ?
GIẢ CHẾT BẮT QUẠ
SINH CON RỒI MỚI SINH CHA
ĂN MÀY ĐÁNH ĐỔ CẦU AO (THẦN GIÓ BỊ QUỞ)
CÁI GÌ TO ƠN HƠN
MƯỜI VOI
NEM CÔNG, CHẢ PHƯỢNG, RÂU RỒNG
TRẠNG ẾCH
CÓ AI LÀM CHỨNG
CÂU ĐỐ NÊN VỢ NÊN CHỒNG
CÓ VÚ, KHÔNG ĐẦU
QUÍT LÀM, CAM CHỊU
CHÚ LÍNH ĂN KHOAI
BẮT TÉP NUÔI CÒ
CHỬA ĐÁNH, ĐÁNH ĐƯỢC
BÀ CHỦ VÀ NGƯỜI ĐI CÀY
VỢ HAI, VỢ CẢ

https://thuviensach.vn

VĂN MAI VÀ THỊ MẬT
MỘT HẠT TRỜI CHO
THỊT BÒ, LỘC SẮN
CHƯA ĐỖ ÔNG NGHÈ
ANH CÂM BẬT NÓI
TAY QUÈ, MẶC TAY
CHÚ CHÍCH, CÔ CHÒE
CÓ NỌ THÌ CÓ KIA
PHƯỢNG HOÀNG ĐẬU CÂY KHẾ
THẰNG BỊP CỐC
CHUỘT, ONG ĐI TRƯỚC
VUA THẾ TỔ VÀ ÔNG LÃO NUÔI ONG
VỊ THUỐC QUÝ HÓA
ÂM ĐỨC
LÀM LÀNH
MÀI DAO DẠY VỢ
GIẾT CHÓ KHUYÊN CHỒNG
KÊU MỘT VIỆC ĐƯỢC BA VIỆC
ÔNG TÚ VÀ NGƯỜI BUÔN MÈO
BÁT CANH HẸ
BÁT CANH HƯƠNG ÁN
CÂY GÌ CƯA CHẲNG ĐƯỢC
ĐẬU ĐEN CHƯỜM ĐẦU
NỒI KÊ ÔNG THỔ
VỪNG KHOAI LANG

https://thuviensach.vn

LÀM RỂ CHƯƠNG ĐÀI
VŨ LÀ MƯA
ĐẼO CÀY GIỮA ĐƯỜNG
ĐẼO CÀY GIỮA ĐƯỜNG (II)
TRỜI TỐC, GIÓ RUNG
NỊNH ĐỜI
CON KHÁ HƠN THẦY
NGƯỜI HỌC TRÒ MUỐN ĐẬU
HỌC VĂN HAY HỌC VÕ
TAM ĐẠI CON GÀ
THẦY ĐỒ ĂN BÁNH RÁN
CỜ GIAN BẠC LẬN
LỘC TRỜI HƠN LỘC NƯỚC
NGHĨA CŨ, TÌNH NAY
KHÔNG GIẾT GIÁN
TRỌNG NGHỀ
NGƯỜI HỌC TRÒ VÀ CON CHÓ ĐÁ
CHÓ ĐÁ ĐỔ MÁU
DỐT HỌC CŨNG THÔNG
SÁNG MẮT RA
TÀI VỚI HỌC
KHÔNG ĂN BÍ
LƯƠN NGẮN, TRẠCH DÀI
CON ĐẺ, CON NUÔI
MẤT GIỖ, BỔ CAU

https://thuviensach.vn

ĐI LỪA TIỀN CƠM
VẠC, CÒ
BÁT VẠN LÀ QUẢ ỚT
MÈO LẠI HOÀN MÈO
LÁ HÚNG ! LÁ HÚNG !
HAI VỢ CHỒNG ANH THẦY BÓI
THẰNG BỢM CÓ CON NGỰA
ĐỔI LÒNG LÀNH
HAI ANH EM VÀ CON CHÓ ĐÁ
THI VẼ NHANH
VAN NHƯ VẠC
TRI ÂM VỚI KHƯỚU
HAI THẰNG ĂN TRỘM VÀ CON NGỰA
QUÂN TỬ RUỒI
NGƯỜI ĂN MÍA VÀ NGƯỜI CHỦ VƯỜN
HAI THỨ MỌT KHÁC NHAU
CÔ LÔ GỐC MÍT
THÈM
SỢ SÉT BÀ
CUA CẮP THẦY VƯỜN
CHỪA ĐẾN TẬN GIÀ
ANH CHĂN DÊ VÀ ANH XÁCH NGỖNG
CHIÊM BAO THỊT CHÓ
NỤ CÀ, HOA MƯỚP
KHÔNG HOA, KHÔNG CHỒNG

https://thuviensach.vn

DÙNG ĐỈA TRA TỘI
NGƯỜI HỌC TRÒ VỚI CON RÙA
CÂY ĐA BIẾT NÓI
BA CON TRÂU ĐỰC THÀNH CHÍN CON
CỦ KHOAI VÀ CÁI CẦU
KÉO CÂY LÚA LÊN
THẦY DẠY HỌC TRÒ
THANH YÊN SO VỚI PHẬT THỦ
NA MÔ CHUỲNH
ANH THỢ RÈN BỪA
CUỐC, CÀY, BỪA TRANH CÔNG
CƠM VỚI CÀ
THỊT NGÓE, CANH GÀ
MẸ HIỀN CON THẢO
CÂY TÁO VÀ NHÀ LÁNG GIỀNG
HAI VỢ CHỒNG NGƯỜI THUYỀN CHÀI VÀ THẦY TU
BUÔN VỊT TRỜI
BỮA RƯỢU CHÁY NHÀ
CHIÊM BAO THẤY LỢN KÊU
SỢ MA BAO GIỜ
LÀM GIƯỜNG CHO VỢ ĐẺ
TÙ LÌ TÁM TIỀN

https://thuviensach.vn

ÔN NHƯ NGUYỄN VĂN NGỌC

TRUYỆN CỔ NƯỚC NAM
QUYỂN THƯỢNG : NGƯỜI TA
THĂNG LONG

https://thuviensach.vn

MÀO ĐẦU
«  Nước ta cổ những hơn bốn nghìn năm  », câu nhiều người Nam ta
thường nói, mà như có ý tự phụ cho cái « cổ » là quý.
Vậy mà nước Nam cổ ở những cái gì ?
Nòi giống cổ, lịch sử cổ, phong tục cổ, văn-chương, mỹ-thuật cổ, đền
đài, di-tích cổ, người cổ, óc cổ, tiền cổ, đồ cổ, truyện cổ…
Cổ nhiều hay ít, hay hay dở, lợi hay hại, chúng tôi không nói đến.
Cổ nên yêu hay nên ghét, nên trọng hay nên khinh, nên giữ hay nên bỏ,
chúng tôi cũng không bàn đến.
Chúng tôi chỉ biết đối với những cái gọi là « cổ », không phải ai cũng
sở thích như ai : kẻ mến chùa cổ, người ưa hát cổ, kẻ chuộng cổ tục, người
quí cổ văn…
Về phần chúng tôi, thì chúng tôi xin thú rằng chúng tôi có cái nhược
điểm hâm mộ, luyến ái riêng với những « Truyện cổ » hơn là bao nhiêu cái
cổ khác.
Nên đã lâu năm, chúng tôi hằng để tâm đến truyện cổ, tìm tòi truyện cổ,
góp nhặt truyện cổ, ghi chép truyện cổ, thu xếp truyện cổ, nghe ngóng, kể lể
truyện cổ, mua chuộc, giữ gìn truyện cổ… chẳng khác chi một nhà mê chơi
đồ cổ mà chứa chất đồ cổ vậy.
Thói đời, những người có đồ cổ thường hay đem ra khoe khoang phô
bày cho bà con anh em thưởng thức. Nên có được ít « Truyện cổ » nào,
chúng tôi cũng dám bạo dạn đưa ra cho in, gọi là thử bắt chước phô bày xem
sao.
Quyển sách chúng tôi cho xuất bản đây chính là quyển đầu về những «
Truyện cổ » ấy.
Đồ cổ, xưa nay thiên hạ trân trọng, bất cứ là đồ sành, đồ sứ, đồ đồng,
đồ thiếc, đồ gỗ, đồ son, đồ ngọc ngà, hay bức tranh, nét chữ… hầu hết là đồ
của người Tàu, từ các đời xưa nào bên Tàu để lại cả.

https://thuviensach.vn

Còn những truyện cổ chúng tôi sưu tập đây chúng tôi dám quyết rằng
thật là của riêng của nước Nam, tự người Nam sáng tác, xuất sản ra, chứ
không phải đi vay, đi mượn, nhờ vả vào ai mà được. Một chứng cớ rõ ràng :
Hơn 120 truyện trong sách, không có mấy truyện là không hàm một đôi câu
thành ngữ hay sáo ngữ, ca hát hay phong dao bằng tiếng Nam nghĩa là một
thứ tiếng riêng nó làm cho nước Nam mới thật là nước Nam vậy. Gián hoặc
có một đôi truyện, phảng phất tương tự giống như truyện Tàu thì chẳng qua
cũng chỉ là bất kỳ ngẫu nhiên mà thôi. Còn bảo có nhiều truyện tất đã chịu
một cái ảnh hưởng xa xôi tự ngoài đem vào, thì cái ảnh hưởng đó chắc là do
từ đạo Phật bên Ấn độ tràn sang, hơn là của đạo Khổng bên China đưa lại.
Vả chăng đã là người, dù ở phương đông hay phương tây, dù phân da trắng
hay da vàng, cũng là thuộc về một nhân loại, cũng cùng chung một tư tưởng
như nhau được. Vậy người nước Nam cũng là người có một cái óc, cái tâm
tính như người, thì há lại không tự nghĩ ngợi, phát minh nên được một cái gì
giống như người hay sao !
Nên chúng tôi đề nhan quyển truyện cổ này là « TRUYỆN CỔ NƯỚC
NAM » thật không lấy làm thẹn với ngòi bút, mà lại như muốn phô trương
tỏ rõ rằng nước Nam ta cổ là ở đó, xưa văn minh sớm hơn người ở như đó,
và nay già cỗi chậm hơn người có lẽ cũng vì đó.
Muốn cho đúng cách biên tập, đáng lẽ những truyện trong sách chúng
tôi phải xếp riêng từng loại, từng mục, có thứ tự phân minh, khiến người
nghiên cứu về sau được dễ đường tra khảo.
Đại để chúng tôi có thể chia phác ra làm năm mục như sau này :
1. Những truyện thuộc về cái lối cổ tích hoặc dã sử, cha mẹ hay ông bà
tối tối thường kể cho con cháu nghe ;
2. Những truyện mà kết cục đã thành câu phương ngôn, lý ngữ, hoặc
trái lại, xuất xứ từ những câu lý ngữ, phương ngôn ấy ra ;
3. Những truyện thuần về văn chương trong có những câu ca, bài hát
nôm na mà vui thú, giản dị mà tự nhiên, xưa kia đâu đó vẫn thường truyền
tụng ;

https://thuviensach.vn

4. Những truyện trong ngụ một cái ý cao xa thuộc về triết lý, may ra so
bì được với Bạch tử bên Trung Quốc, và sau này, có thể đem vào môn học
cổ điển của nước nhà ;
5. Những truyện vui chơi cười đùa có lý thú, để tiêu sầu khiển muộn,
nhưng chưa quá thuộc về cái thể gọi là « Tiếu lâm » các nhà đạo đức nghiệt
ngọng vẫn quen chê là nhảm nhí.
Tựu trung, hoặc có một đôi truyện vặt vãnh không rõ thuộc hẳn về mục
nào, và người xem có lẽ cho như không được nồng mặn lắm. Nhưng chúng
tôi cũng không nỡ bỏ qua, cứ liệt cả vào đây, vì chẳng gì nữa, thì những
truyện ấy cũng được một cái đặc tính là truyện cổ.
Tuy nhiên trong sách, chúng tôi không cho in phân tách rõ ra từng mục
loại như thế.
Chúng tôi tùy liệu mà dàn xếp gián-đoạn đi. Như sau một vài truyện
hoang đường quá ư cổ, chúng tôi để một truyện ngụ ngôn cổ mà kim, trước
một truyện khuyến thiện, thuộc về tôn giáo, chúng tôi lại xen năm ba truyện
câu văn bóng-bảy, thú-vị hay lời lẽ bông-lơn vui cười thỏa-thích.
Xếp như vậy, chúng tôi thiết tưởng người đọc bất cứ là người lớn hay
trẻ con, cũng có thể theo lần lượt, mà đọc hết bài trên đến bài dưới, bài ngắn
đến bài dài, mà không đến nỗi lấy làm chán nản. Đã không chán nản, thì
truyện nào cũng có hứng thú, cũng dễ hiểu biết, cũng có thể xem, mà rồi kể
lại được, khác nào như khi ngồi vào mâm được dùng nhiều món ăn thay đổi,
mỗi món, một vị khác nhau, nếu không bồi bổ cả được cho sức lực thì cũng
thơm ngon ít nhiều cho khứu giác và vị giác.
Những truyện chúng tôi nhặt đây, hầu hết là còn ở trong tiếng nói hơn ở
trong chữ viết, xưa nay chỉ mới được người kể cho tai nghe, chớ chưa mấy
1
ai chịu nhặt nhạnh biên chép, ấn hành thành sách vở.
Bởi thế mà cũng cùng một truyện, thường có khi sai lạc khác nhau xa.
Người kể thế này, kẻ nói thế nọ, đây ngắt rứt nửa chừng, đó dài thêm hai ba
đoạn. Thật là dài ngắn khôn đo, thêm bớt khó liệu, đầu Ngô mình Sở, râu
ông nọ mà cắm cằm bà kia.

https://thuviensach.vn

Nên khi sưu tập, chúng tôi phải hết sức nghe người này, hỏi người nọ,
tìm nơi này, lục nơi khác, đắn đo so sánh, suy xét, cân nhắc từng li từng tí,
sau mới dám hạ bút châm chước mà dàn xếp, mà phô diễn, mà sửa sang, mà
trau mài cho thành được câu truyện có đầu đuôi, có nghĩa, có kỳ thú, có văn
vẻ.
Chúng tôi cũng biết trong sách còn có truyện ghi chép chưa được tinhtường, lọn đủ, lời lẽ chưa được chất-phác gẫy gọn hẳn như của cổ-nhân, sau
này, chúng tôi xin sửa-chữa dần. Chúng tôi lại dám mong rằng bà con ai
xem truyện, được chỗ nào biết hơn chúng tôi, làm ơn chỉ bảo giúp để chúng
tôi bồi bổ lại, thì chúng tôi được lấy làm hân-hạnh vô cùng.
Công việc tồn cổ, không bảo một người hay năm ba người một lúc mà
làm nổi.
Lại vẫn theo ý riêng chúng tôi, thì trong việc tồn cổ, moi lục những
truyện cổ, rồi đem xây dựng tô-điểm lại, cho thành văn, thành bài, thật
không phải là một việc đáng bỏ qua, như có người quá ư thiên với kim, ra
điều muốn bỏ qua vậy.
Văn-chương Pháp – nói cả văn-chương Âu-Mỹ – còn bảo đợi bao nhiêu
bạn thiếu-niên tân-tiến sau này nghiên cứu, phiên dịch, dẫn giải, ban-bố ra,
không sợ rồi không ai nghĩ tới.
Văn-chương Tàu – nói rộng cả văn-chương Nhật, Ấn – vẫn có người
xới đắp, vun trồng duy-trì ủng-hộ không ngại rồi có ngày suy-chuyển lưulạc mất.
Còn chính văn-chương Việt-Nam nhà, gác cái phần chữ Hán ra ngoài,
chỉ một phần chữ nôm về bên gọi là « học-giả thành lập » thì nay hiện đã
được ít người lưu-tâm sao-lục, và đem ra xuất bản, ta không lo rằng có khi
tiêu diệt mai một đi nữa – Nhưng về bên gọi là « dân-gian thành-lập » thì
ngán thay ! Từ bao giờ đến giờ, lắm người vẫn có như không kể vào đâu,
không có địa-vị, giá-trị nào, khinh-khỉnh thờ ơ coi thường, như coi thường
chính bọn dân-gian hay dân đen « chân lấm tay bùn » vậy.

https://thuviensach.vn

Ôi ! Nhưng nghĩ kỹ, sở dĩ thành được nước Nam, nước Nam sở dĩ còn
được đến nay, thật gốc ở như bọn dân đen cổ-lỗ, chất phác, « khố rách áo ôm
» ấy nhiều, thì sở dĩ thành được văn Nam – hay văn Nôm – văn Nam sở-dĩ
còn lưu đến nay, tất cũng phải nhờ vào những tiếng, những câu, những lờinhững truyện sinh sản từ những chốn quê mùa cục kịch, ngõ hẻm hang cùng
của những bọn cổ lỗ chất phác, « khố rách áo ôm » ấy mà ra.
Nên khi chúng tôi góp nhặt những truyện này dù cho mất bao nhiêu
công phu, thời giờ chúng tôi cũng lấy làm vui lòng và coi như một cái nghĩa
vụ thiêng liêng đối với quá nửa phần văn chương của nước nhà.
Thành trì cổ có sụp đổ, vùi dập xuống đất còn hòng có lúc, có người
đào bới, mô phỏng mà xây đắp lại được. Chớ những truyện cổ, không ai ghi
chép, cứ để trong lời nói, trong cái lối gọi là « truyền khẩu, truyền tụng » mà
đã quên đi, là mất hẳn, sau này thật không tài nào cứu vớt, gây dựng lại cho
được. Cứ xem như hiện trạng, truyện cổ bỏ mất cũng đã nhiều rồi. Huống hồ
trong vòng hai ba năm nữa, nếu cứ như thế này mãi, thì chúng tôi e dễ rồi có
ngày, không còn mấy người mẹ, người bà kể được một đôi truyện cổ-tích
nào của nước nhà cho con cháu nhà nghe nữa.
Nếu quả thật thế, thì rất là đáng tiếc !
Nên chúng tôi hết lòng sốt sắng thành-thực dám ước-ao rằng những sĩphu đâu đó trong nước, nên lưu tâm mà thu-thập lấy những lời cổ, những
truyện cổ hiện nay còn có thể thu-thập được. Chúng tôi lại mong có nhiều
người thích xem, thích kể truyện cổ, sau gây nên một hạng người sành
truyện cổ, cũng như hạng người sành đồ cổ vậy. Không phải nói quá, những
truyện cổ thật là một kho vàng vô giá của ông cha để lại làm cái vốn rất quý
cho con cháu được nhờ. Các nhà văn sĩ bây giờ có thể nhân đấy, biến hóa,
bày đặt ra nhiều lối văn mới khác, mà không phải cứ ép mình, cúi đầu đi
mượn cả bao nhiêu cốt cách, điển-tích của nước ngoài.
Giữa lúc cổ, kim xung đột, kim có thế mạnh, như muốn nuốt cổ, mà ta
cố lựa lọc giữ một vài phần hay trong những cái cổ của ta, nó khiến ta bao

https://thuviensach.vn

giờ cũng phải nhớ ta là ta, không phải là ai, thì cái công việc ta làm quyếtnhiên không phải là vô-ích.
Làm người Nam nên biết truyện cổ nước Nam. Tinh thần người Nam
hiện ra ở đấy, tinh-hoa nước Nam muốn lưu lại cũng ở đấy.
Dám xin độc giả lượng xét.
Tại Hà-nội, ngày mồng một
Tháng tám, năm Nhâm-thân (1-9-1932)
Ô. N. NG. V. NG.

https://thuviensach.vn

CHUM VÀNG BẮT ĐƯỢC
Xưa có người nhà nghèo, một hôm ra ruộng cày, cày thấy một chum
vàng. Người ấy đào lên, lễ-mễ bưng để trên bờ ruộng.
Tối về nhà khoe với vợ rằng  : «  Hôm nay tao đi cày, bắt được một
chum vàng to. Tao bưng để trên bờ ruộng ».
Vợ bảo : « Của trời đã cho sao không mang về. Ngộ đêm nay có đứa
nào lấy mất thì làm thế nào ? »
Chồng nói : « Thật có phải của trời cho, thì tự nhiên đem về nhà này,
chẳng đứa nào lấy được cả. Mà không thật của trời cho, đứa nào nó lấy thì
lấy tao không tiếc ».
Đang lúc hai vợ chồng trò chuyện với nhau thì có hai thằng kẻ trộm
rình ở ngoài nhà, nó nghe được hết cả. Hai thằng bèn bảo nhau tìm ra bờ
ruộng. Quả nhiên, thấy chum vàng ở đấy. Hai thằng lấy làm mừng rỡ, vội
vàng khiêng về nhà. Nhưng đến lúc mở ra, trợn trừng, trợn trạc định chia
nhau, thì vàng chẳng thấy đâu, chỉ thấy đầy một chum rắn. Hai thằng sợ hãi,
chưa kịp đổ ra xem, thì trời đã sáng, vội đậy nắp lại để giấu một nơi.
Sáng hôm sau, người kia lại ra ruộng cày, thì chẳng thấy chum vàng
đâu nữa. Xong buổi cày, về nhà, vợ hỏi  : «  Thế nào ? Chum vàng làm
sao ? »
Chồng nói : « Hôm qua tao để chum vàng bên bờ ruộng rõ ràng. Hôm
nay tao đi cày không thấy đâu nữa. Không biết đứa nào nó đem đi đâu rồi
ấy ».
Vợ bảo : « Ai bảo con người khờ dại thế ! Của đã bắt được mà không
đem về. Bỏ ở giữa trời, thì tất có đứa nó phải khiêng đi, yên làm sao
được ! »
Lúc hai vợ chồng nói chuyện, thì ra hai thằng kẻ trộm lại rình, chúng
nghe rõ cả đầu đuôi, lấy làm tức giận, bảo nhau rằng : « Rắn mà nó trông ra
vàng ! Hai vợ chồng nó đang tiếc với nhau ! Ta lại đem ra bờ ruộng ».

https://thuviensach.vn

Nói rồi, hai thằng liền về nhà, khiêng cái chum vàng đem ra bờ ruộng
trả. Sáng hôm sau, người kia ra đi cày thì lại thấy cái chum ở đấy rồi. Người
ấy đem mở ra xem thì lại thấy vàng vẫn còn nguyên như trước.
Tối về nhà, lại khoe với vợ rằng : « Này nhà nó này ! Tao đã bảo mà,
của trời đã cho mình, thì chẳng ai lấy được. Hôm nay, tao đi cày lại thấy
chum vàng ở bờ ruộng ».
Vợ nói : « Thôi đi đừng nói lếu nữa đi. Cứ nay bắt được chum vàng,
mai đã mất chum vàng… Ai mà tin được ! »
Chồng bảo : « Thì thật mà ! Tao lại thấy cái chum ở bờ ruộng, tao mở
ra xem rõ ràng có vàng thật mà, nhưng tao chẳng đem về làm gì. Có phải
của trời cho, thì tự khắc nó phải bò về nhà ».
Đêm hôm ấy hai thằng kẻ trộm vẫn còn rình nữa, nghe thấy hai vợ
chồng nhà ấy nói chuyện, lấy làm tức mình, bảo nhau rằng : « Ừ mày bảo nó
bò về nhà, thì ông cho nó bò về để cắn chết cả hai vợ chồng mày cho bõ
ghét ».
Rồi hai thằng mò ra bờ ruộng, con mắt tráo trưng mở chum ra xem lại.
Quả nhiên thấy lúc-nhúc những rắn. Chúng vội-vàng đậy nắp lại, và khiêng
bỏ vào nhà người cày ruộng, rồi chạy mất.
Người kia sáng dậy, ra vườn, thấy chum vàng ở đấy rồi, gọi vợ lại bảo :
« Bu nó này ! Tao nói có sai đâu ! Của trời đã cho thì tự nhiên nó phải bò về
nhà. Cái chum vàng ở kia kìa rồi. Bu nó ra mà xem ».
Vợ chạy ra xem, thì quả nhiên đầy một chum vàng thật. Bấy giờ chồng
mới chịu lấy vàng cất vào trong nhà. Và từ đó, hai vợ chồng mới đem cái
vàng ấy mà làm giàu làm có, ăn tiêu rất sung sướng. Vì tích này mới rõ câu :
« Số giàu đem đến nhửng nhưng,
Lọ là con mắt tráo trưng mới giàu ».
là có nghĩa vậy.

https://thuviensach.vn

KÉO CÀY TRẢ NỢ
Xưa, có một người tên gọi là Chu-văn-Địch làm ăn vất vả, cửa nhà đói
kém, nhưng tính khí hiền lành, ăn ở thật thà, có nhân có đức. Trong hạt, có
một nhà giàu thường cho người ấy vay nợ, năm nào cũng vậy, vay vay, trả
trả, đã nhiều. Phải một năm mất mùa, người ấy không trả được nợ, mà ông
nhà giàu cũng không hỏi đến. Mấy năm sau người ấy chết đi, nợ vẫn còn lại.
Nên lúc hấp hối còn trối lại với con rằng :
« Nợ nần chưa trả được ai,
Hồn này thác xuống tuyền đài chưa yên ».
Một đêm, ông nhà giàu kia nằm mơ, nghe có tiếng người đến nói bên
tai rằng :
« Tái sinh chưa dứt hương thề,
Làm thân trâu ngựa đền nghì trúc mai ».
Sáng ngày dậy, thấy con trâu đẻ ra được con nghé trên lưng có hai chữ
« Văn-Địch ». Con nghé mỗi ngày một lớn, khôn ngoan, dễ bảo, cầy bừa rất
khỏe. Người ngoài biết chuyện, ai cũng bảo rằng :
« Người ăn thì còn,
Con ăn thì hết.
Đã đến lúc chết,
Hãy còn nhớ ơn ».
Cách đấy ít năm, hai đứa con Văn-Địch khôn lớn lên, làm ăn nhờ trời
cũng khá. Một hôm đang cày ngoài đồng, nghe thấy ở thửa ruộng gần đấy có
người bảo con trâu rằng : « Văn-Địch ! Văn-Địch ! Nhanh chân, mau bước,
kẻo đã trưa rồi ».
Hai đứa con nghe thấy tên bố, ngạc-nhiên chạy sang bên ruộng hỏi, thì
người kia nó rằng : « Con trâu này từ lúc sinh ra, trên lưng có hai chữ VănĐịch, mà có gọi đúng tên nó như thế, thì nó mới chịu làm ».
Lúc về, hai đứa con vội sang nhà ông nhà giàu hỏi chuyện, tỏ ý muốn
mua con trâu, thì ông ấy bảo rằng : « Trước, tên Chu-văn-Địch có vay nợ ta,
https://thuviensach.vn

không trả được, ta cũng không đòi. Có lẽ bởi vậy, mà phải hóa kiếp làm con
trâu này để trả nghĩa cho ta. Đã mấy năm nay có làm ăn chịu khó, trong nhà
ta đây cũng được thịnh vượng. Nợ trả như thế, ta cho cũng đủ rồi. Vậy nếu
hai anh có phải là con, muốn mua chuộc về, thì ta để lại cho. Ta lại trả vănkhế cũ đem về mà hóa kiếp cho yên hồn cha ».
Khi hai đứa con chuộc được con trâu về, vừa đem bức văn-khế ra hóa,
thì nó lăn ra nó chết. Thế là nó đã trả sạch được nợ kiếp trước rồi. Sau hai
đứa con làm ăn mỗi ngày một nẩy nở và trở nên giàu sang, ai cũng có bụng
yêu, bụng quí.
Thấy truyện này, người ta mới đặt câu « Kéo cày trả nợ  » thành câu
tục-ngữ. Người ta còn phụ thêm một câu hát rằng :
« Ở cho có nghĩa, có nhân,
Cây đức lắm chồi, người đức lắm con.
Ba vuông sánh với bảy tròn,
Đời cha nhân đức, đời con sang giàu ».

https://thuviensach.vn

CÁI CÂN THỦY NGÂN
Xưa có một nhà làm nghề buôn bán, âm mưu chế ra một cái cân rỗng,
trong đổ thủy-ngân, hai đầu bịt đồng, không ai biết. Khi cân hàng bán cho
người ta thì dốc cán cân vào đàng móc. Khi cân hàng mua của ai thì lại dốc
cán cân vào đàng quả. Như vậy một cái cân vừa nặng, vừa nhẹ được, và bao
giờ phần lợi cũng về mình. Vì buôn bán điên-đảo như thế, mà không bao lâu
nhà ấy trở nên giàu có. Trời cho, lại sinh ra hai đứa con trai mặt mũi khôingô, học-hành thông-thạo. Thiên hạ ai nấy đều khen là nhà có đại hồngphúc.
Một hôm, hai vợ chồng ngồi bàn với nhau rằng : « Nhà ta bây giờ đã
giàu có hơn người nhiều, lại sanh hai đứa con khôn-ngoan, giỏi giang. « Một
mặt người bằng mười mặt của », thôi thì bây giờ ta đem phá bỏ cái cân điênđảo kia đi, để dành cái đức lại cho con về sau ».
Bàn xong hai vợ chồng thuận tình sửa cái lễ sám-hối trên thì cúng Phật,
dưới thì cúng ông bà, ông vải. Rồi đem cái cân ra chẻ. Thì khi chẻ, ghê thay
! thấy trong cái cân có đọng một cục máu đỏ hon hỏn. Từ đó, hai vợ chồng
bảo nhau ăn ở tu nhân tích đức, tránh điều dữ, làm điều lành.
Nhưng cách đó vài năm, bỗng một hôm một đứa con lăn ra chết, và
không bao lâu, còn đứa kia cũng lăn ra chết nốt. Hai vợ chồng kêu gào khóc
lóc, rất là thảm thiết nghĩ rằng mình đã có bụng cải ác vi thiện mà Trời
không chứng quả. Hai vợ chồng rầu rĩ khổ sở, cứ ngồi than dài thở vắn trong
mấy tháng trời, không buồn động đến việc gì nữa.
Một đêm, hai vợ chồng cũng nằm mơ thấy có ông Bụt đến bảo rằng :
«  Vợ chồng mày hãy nên lo toan làm ăn tu tỉnh lại. Chớ vội ngồi vậy mà
trách Trời không có mắt. Trời thương chúng mày lắm đó ! Trước Trời thấy
chúng mày buôn bán lọc lừa. Trời đã sai hai con quỷ xuống đầu thai làm con
để phá tan cho hết những của phi nghĩa chúng mày chắt bóp nhặt nhạnh bao
nhiêu năm. May mà chúng mày sớm biết hối hận, cải tà qui chánh, tránh dữ
làm lành, Trời mới sai bắt hai con quỷ ấy về. Đừng thương tiếc chúng nó

https://thuviensach.vn

làm chi nữa. Chúng mày cứ ăn ở ngay lành rồi Trời lại đền cho hai đứa con
khác để ngày sau mà nhờ ».
Hai vợ chồng biết thế, không thương khóc con nữa, lại làm ăn như cũ,
và lúc nào cũng tâm tâm niệm niệm cố gắng làm bao nhiêu điều từ thiện,
phúc đức. Quả nhiên, sau lại sinh được hai đứa con trai khác. Hai đứa cùng
hiền lành tử tế, văn hay chữ tốt và sau lớn lên, làm cho cha mẹ thật được vẻ
vang vui sướng về cái cảnh già.

https://thuviensach.vn

CÂY TRE TRĂM MẮT
Xưa có một người có đứa con gái đẹp lắm. Trong nhà phải thuê một
thằng ở để giúp việc. Ông chủ muốn lợi dụng nó, mới bảo nó rằng : « Mày
chịu khó làm ăn với tao, rồi tao gả cô cho mày ».
Thằng ở mừng lắm và gia công, gia sức làm việc cho chủ không quản
nắng sương, không nài mệt nhọc sớm khuya gì cả. Nó ở đã được ba năm,
trong nhà làm ăn mỗi ngày một giàu có.
Ông chủ bấy giờ mới nghĩ bụng rằng : « Nhà mình giàu có thế này mà
gả con cho đứa ở, thì chẳng là uổng con mà người ta lại chê cười cho ru ! »
Nghĩ thế rồi, bèn lật nó luôn mà đem gả cho một nhà khác giàu sang
nhất nhì trong làng.
Sáng hôm sắp đưa dâu, ông chủ gọi thằng ở ra lừa nó, bảo rằng : « Bây
giờ mày chịu khó lên rừng tìm thấy một cây tre trăm mắt đem về đây làm
đũa ăn cưới, thì tao cho mày lấy cô mày ngay ».
Thằng ở thật thà, lập tức vác dao lên rừng. Nhưng suốt buổi kiếm hết
khu này, khu khác, chẳng đâu thấy có cây tre đủ được trăm mắt. Nó buồn, nó
ngồi nó khóc hu hu.
Bỗng thấy một ông lão đầu tóc bạc phơ, đến hỏi rằng : « Làm sao con
khóc ? Nói cho ta nghe ».
Thằng kia thưa đầu đuôi câu chuyện. Ông lão nghe rồi, bảo rằng  :
« Mày đi chặt tre đếm đủ trăm cái mắt, rồi đem lại đây ông bảo ». Nó làm y
theo như lời.
2

Ông lão bảo nó đọc : « Khắc nhập, khắc nhập » . Nó vừa đọc ba lần
như thế, thì một trăm đoạn tre tự nhiên liền lại với nhau mà thành một cây
tre đủ trăm mắt. Nó mừng quýnh, ghé vai định vác về. Nhưng cây tre dài
quá, nhấc lên vướng, không đi được. Nó lại ngồi khóc hu hu.
Ông lão lại đến hỏi : « Làm sao con khóc ? » Nó nói tre dài quá không
sao vác được về nhà.

https://thuviensach.vn

3

Ông lão bảo nó đọc : « Khắc xuất, khắc xuất » . Nó vừa đọc xong ba
câu thì cây tre lại tức khắc rời ra từng đoạn. Nó bèn bó cả lại và gánh về nhà.
Lúc về tới nơi thấy hai họ đang ăn uống tưng bừng, sắp đến lúc rước dâu, nó
mới biết là ông chủ lừa nó đem con gái gả cho người ta rồi. Không nói gì cả,
nó cứ lẳng lặng đem trăm đoạn tre xếp dang dang dưới đất. Rồi nó lẩm bẩm
nó đọc : « Khắc nhập, khắc nhập ». Tự nhiên một trăm đoạn tre kia chắp
liền lại thành một cây tre trăm mắt dài lắm.
Ông chủ thấy chuyện lạ lùng, chạy lại gần xem. Nó cũng đọc luôn :
«  Khắc nhập, khắc nhập  » thì ông kia cũng dính liền ngay vào cây tre,
không tài nào đẩy ra cho được.
Ông thông gia thấy vậy chạy ra, định gỡ cho ông chủ. Nó đợi lúc tới
gần, nó cũng lại đọc : «  Khắc nhập, khắc nhập  » thì cả ông ấy dính chập
luôn với cây tre, không sao lìa ra được nữa.
Hai họ thấy vậy, không còn ai dám bạ men đến đó. Còn hai ông kia van
van lạy lạy để nó thả ra cho : ông thông gia thì xin về nhà ngay, còn ông chủ
thì xin gả con gái cho nó. Lúc bấy giờ nó mới đọc : « Khắc xuất, khắc xuất »
thì hai ông kia rời ngay cây tre ra, và cây tre cũng rời ngay ra trăm đoạn. Rồi
quả nhiên lấy được cô ả, không ai dám trêu nó nữa. Vì truyện này mà sau
thành có câu ví rằng :
« Chê ta rồi lại lấy ta,
Tuy là đứa ở nhưng mà có công ».

https://thuviensach.vn

CÁ RÔ RẠCH NGƯỢC
Xưa có người đàn bà, chồng chết, một hôm mời những tay thông thái
trong làng có chân trong hội « Tư văn » đến làm lễ giúp. Khi dâng đồ lễ thịt
cá rất nhiều, trông thích mắt lắm. Có ông « Tư văn » ngó thấy đĩa cá rô ngon
lành lẻn cắp ngay một con, giắt vào trong khăn bịt đầu. Vô phúc, lại phải
người đàn bà nó trông thấy. Nó mới vừa khóc chồng nó, vừa kể câu rằng :
« Trời mưa, trời gió đã lâu,
Cá rô rạch ngược lên đầu tư văn ».
Câu ấy sau thành một câu nói giễu.

4

https://thuviensach.vn

CÀ CUỐNG VỚI NGƯỜI TỊT MŨI
Xưa có một người đã phải cái tật lỗ mũi tịt, lại thêm được cái tính ngồi
đâu thấy ai nói gì, là cũng nói theo luôn như thế.
Một hôm đang khi ăn uống đông đúc, có người đưa mắm tôm canh cho
anh ta ăn và hỏi rằng : « Ăn có thơm không ? »
Anh ta đáp theo rằng  : «  Thơm lắm ! nó phảng phất như mùi hương
trầm ».
Một chốc, người kia lại đưa nước mắm cà cuống cho anh ta ăn và hỏi
rằng : « Ăn có thối không ? »
Anh ta đáp theo rằng : « Thối lắm ! Nó thum thủm như mùi thây ma ».
Cả bàn nghe nói, cười ầm. Vì câu chuyện này, mới thành ra câu người
ta thường nói rằng : « Cà cuống đừng cho người tịt mũi ăn ».

https://thuviensach.vn

NGẢNH MẶT BÊN NÀO ?
Xưa một anh có hai vợ. Cứ đêm đêm vợ lớn nằm trong, vợ bé nằm
ngoài, còn anh ta thì chen vào giữa. Ai chẳng bảo thế là sướng ! Nhưng
khốn một nỗi vợ lớn muốn anh ta ngảnh mặt vào trong, thì vợ bé lại đòi anh
ta ngảnh mặt ra ngoài. Lúng túng không biết ngảnh về bên nào là phải, anh
ta mới bảo rằng : « Bây giờ ai mà ví được câu gì thật hay, thì ta ngảnh mặt
về bên ấy ». Vợ lớn nghe nói liền ví rằng :
« Anh có thương em,
Thì anh ngảnh mặt vào trong.
Đến mai em đi chợ,
Em mua bún với lòng về anh ăn ».
Anh ta đã toan trở mình ngảnh mặt vào trong, thì lại nghe thấy vợ bé ví
luôn rằng :
« Anh có thương em,
Thì anh ngảnh mặt ra ngoài.
Đến mai em đi chợ,
Em mua mật với khoai mài anh xơi ».
Anh kia nghe ví, nghĩ bún ăn với lòng cũng thú, mà khoai mài chấm
với mật cũng ngon, nên anh ta lại vẫn lúng-túng không biết ngảnh mặt về
bên nào. Chẳng lẽ lại suốt đêm cứ nằm ngửa mặt mà trông lên đỉnh màn sao
! Anh ta mới cũng lên giọng ví một câu rằng :
« Trông cho Trời để lâu dài
Bún lòng thì bún, khoai mài thì khoai ».
Rồi đành cứ ngảnh vào bên trong một tí, rồi lại ngảnh ra bên ngoài một
tí.

https://thuviensach.vn

GIẢ CHẾT BẮT QUẠ
Xưa có một thằng đi ở có tính hay cờ bạc, thành mắc nợ, nhiều lắm.
Một buổi sớm mai, nó đem trâu ra cày, bị các chủ nợ bắt mất trâu đi. Nó
buồn quá, lên bờ ruộng nằm giả chết. Một chốc có hai con quạ ngỡ là xác
người chết thật, mới dần dần bay lại định móc mắt ăn.
Nó giơ tay ra, vơ ngay được một chú, mắng rằng  : «  Mày tưởng tao
chết, định đến móc mắt tao. Nay tao bắt được mày, tao giết chết mày đi ».
Con quạ sợ lắm, van rằng : « Xin anh tha cho tôi. Rồi tôi xin trả ơn cho
anh một cái của rất quí ».
Nó hỏi : « Của quí của mày đâu ? Mau mau đưa ra đây không thì chết
lập tức ».
Con quạ bèn nhả ra một hòn ngọc, nói rằng : « Có hạt ngọc này, thì ước
gì, được nấy ».
Thằng kia cầm hạt ngọc, liền ước thử rằng : « Ước sao ta được một con
trâu để đem về trả chủ ».
Thì tự nhiên có một con trâu ở đâu đến ngay trước mắt thật. Nó bèn
buông tha cho con quạ, dắt con trâu về trả chủ và xin ra ngay không làm
nữa.
Đoạn nó ngồi giữa trời, cầm hạt ngọc mà ước rằng : « Ước sao ta được
một tòa nhà, rồng năm, phượng bảy thật lịch sự ».
Vừa nói xong, thì thấy được ngay thật một tòa nhà, rồng năm, phượng
bảy, lại đủ cả đồ đạc bày biện rất trang hoàng.
Được ở nhà rồi, nó lại ước rằng : « Ước sao ta được một khoảng đồng
cò bay thẳng cánh bõ công cấy cày ».
Vừa nói xong, thì thấy được ngay một khoảng đồng cò bay thẳng cánh,
trâu bò cày bừa đủ cả thật. Nó được giàu có rằng, lấy làm sướng thân lắm.
Một hôm nó lại ngồi ước rằng : « Ước sao ta được một người vợ, mắt
phượng mày ngài, đẹp như tiên giáng thế ».

https://thuviensach.vn

Vừa nói xong, thì thấy một đứa con gái một nhà giàu đẹp nhất vùng ấy
lại đến ở với nó và xin gả nghĩa vợ chồng.
Được ít lâu, đứa con gái lân la, một hôm tò mò hỏi nó rằng : « Trước
anh khổ sở lắm, anh làm thế nào mà được chóng giàu sang như thế này ? »
Thằng kia thật thà đáp rằng : « Ta chẳng làm gì cả, ta chỉ có được hạt
ngọc của con quạ nó cho. Ta muốn cần gì là ta được ngay cái nấy ».
Đứa con gái biết vậy, một hôm rình lúc nó ra đồng vắng, ở nhà lấy trộm
hạt ngọc rồi bỏ về ở với cha mẹ. Lúc thằng kia về, thấy mất vợ, lại mất cả
hạt ngọc, tìm kiếm đâu cũng không thấy. Nó lên núi ngồi và nó khóc.
Bỗng có ông Bụt hiện xuống, hỏi rằng : « Người kia mất gì, ngồi đây
mà khóc ? »
Nó nói rằng : « Tôi có một hạt ngọc quạ, vợ tôi nó lấy trộm mất. Tôi
tiếc của, tôi ngồi tôi khóc ».
Bụt bảo rằng  : «  Con chớ lo, ông bày cho con một mẹo, nó phải trả
ngọc lại cho con ».
Rồi Bụt đưa cho một cành hoa đỏ, một cành hoa trắng mà dặn rằng :
«  Đem cành hoa trắng về gài vào cửa nhà nó, thì trong nhà nó sẽ sinh ra
chuyện tức cười. Xong lại cầm cành hoa đỏ đến chữa cho nó khỏi, thì nó trả
lại ngọc cho ».
Thằng kia nghe lời Bụt dạy, liền đem cành hoa trắng đến cắm trước cửa
nhà vợ, rồi về. Mùi hoa thơm đưa lên ngào ngạt, hai ông bà và cô ả bảo nhau
chạy ra xem. Thấy bông hoa thơm, ông tranh ngửi, bà tranh ngửi, cô ả cũng
tranh ngửi. Quái sao ! ngửi xong, bỗng chốc ông thấy mũi ông cứ dài ra, bà
thấy mũi bà cứ dài ra, cô ả cũng thấy mũi cô ả cứ dài ra đến mấy gang tay,
lủng la lủng lẳng ở trước ngực, chẳng khác nào như cái vòi voi vậy. Ông
nhìn bà, mẹ nhìn con, con nhìn bố, ngơ ngơ ngẩn ngẩn, nửa khóc nửa mếu,
không biết là cái bệnh quái gì mà quái ác thế. Sau chữa bao nhiêu thuốc,
chạy bao nhiêu thầy, cái mũi vẫn cứ dài, không làm thế nào cho ngắn lại
được như xưa. Cách đó mấy bữa thằng kia giả dạng lại chơi. Nó thấy bố mẹ
vợ và vợ thế, nó tức cười không thể nhịn được.

https://thuviensach.vn

Hai ông bà vừa khóc, vừa bảo nó rằng : « Nhà ta chẳng biết tội tình gì
mà phải cái bệnh lạ lùng như thế này ».
Thằng kia bảo : « Ấy chỉ tại vợ tôi nó ăn trộm ngọc của tôi đem về nhà
đấy thôi. Nếu ông bảo nó trả lại ngọc cho tôi, thì tôi đây chữa khỏi bệnh
ngay tức thì ».
Hai ông bà vừa như van nó vừa nói :
« Của là gạch, nghĩa là vàng,
Của chàng, lại trả cho chàng lo chi.
5
Chàng mà chữa được thôi đi,
Vợ thì chàng lấy, ngọc thì chàng mang ».
R...