Sách nói Hạ Đỏ - Nguyễn Nhật Ánh
-cham-soc-rang-mieng-toan-dien
- 0 / 0
-
(Tài liệu chưa được thẩm định)
Nguồn:
Người gửi: Phạm Thị Dâu
Ngày gửi: 18h:14' 12-05-2024
Dung lượng: 1.1 MB
Số lượt tải: 1
Nguồn:
Người gửi: Phạm Thị Dâu
Ngày gửi: 18h:14' 12-05-2024
Dung lượng: 1.1 MB
Số lượt tải: 1
Số lượt thích:
0 người
Gii thiu
Nu bn c ng gi ng nh tôi, ln lên gia nn vn hóa B c M , thì t h n t!
bé, ng#i ln $ã luôn nh c nh& bn r(ng vi)c $ánh rng và ki-m tra rng
mi)ng 2 l0n/nm là r2t quan tr4ng. Ba m6 s8 dy chúng ta cách ch(hy v4ng là th), và nu tân tin h@n, có th- dy chúng ta c< cách dùng chB
nha khoa na. REi khi $n tuFi teen, rng bn $ã có vài chH sâu và không ít
nhng c2n $ rng mi)ng khác, $Jc bi)t khi bn n u ng theo ch $K kém
lành mnh nh gii trL hi)n nay.
Trong nghiên cNu cOa mình v vi)c tP chm sóc rng mi)ng (vì tôi vô
cùng hNng thú vi nhng chic rng), tôi phát hi)n ra r(ng, t! bé, chúng ta
$ã $Rc chB dy sai cách. Và lý do $@n gicùng vi các nha sV, $u không có $0y $O kin thNc v ch $K n u ng và
chm sóc rng mi)ng sao cho phù hRp. Cho dù chúng ta $ã chth#ng xuyên và $i ki-m tra $Ynh kZ 6 tháng/l0n nh chB $Ynh cOa bác sV,
rng v\n cN bY sâu, th]m chí là bY h^ng c< chân rng, r_ng rng và gJp nhiu
v2n $ khác. Chúng ta $ã c g ng vô ích khi cha hi-u rõ $Rc toàn bK câu
chuy)n.
Khi bn tr&ng thành và không có ba m6 k bên $- th#ng xuyên $a
$i thm khám na, bn s8 có th- d0n quên luôn vi)c ki-m tra rng. Chính
tôi c ng nh th! D#ng nh vi)c không bit $iu gì $ang xmi)ng mình s8 t t h@n. C ng có th- do tôi không a gì m2y loi thu c gây
tê, m i tôi thì luôn dY Nng vi mùi thu c gây tê, mi)ng tôi thì không chYu
$Rc vY cOa ch2t flo, cOa m kìm k6p b(ng kim loi và b4t cOa thu c sát
trùng. Không $n nha sV nhng li không $O kin thNc $- tP chm sóc, rng
cOa t4i li gJp v2n $, và th là không th- không $i.
Tôi t!ng nghV, ai ai c ng c0n có bác sV $- chm sóc cho c@ th-, và nha sV
$- chm sóc cho rng mi)ng. Cho nên, c ng gi ng nh m4i ng#i, tôi $ã
tuy)t $ i tin r(ng, rng mi)ng là mKt bK ph]n hoàn toàn tách bi)t vi ph0n
còn li cOa c@ th-. fn khi nh]n ra m i liên h) th]t sP gia rng mi)ng và
toàn bK c@ th-, tôi mi gi]t mình trc nhng cách cha trY cOa các nha sV
Tây y. H4 chB cha trY nhng tri)u chNng bên ngoài, thay vì tìm ra nguyên
nhân c t lõi cho sP m2t cân b(ng bên trong. Cách thNc cha trY này s8 khin
m4i ng#i cN phnhF rng, ti-u ph\u, nhng không bao gi# ginhân hn sâu bên trong. ChB cha trY h#i hRt bên ngoài chính là nguyên nhân
$a $n con s th ng kê sau $ây: 90% các c_ ông c_ bà t! 60 tuFi tr& lên có
h@n mKt nla s rng trong hàm (63% s rng) bY sâu, bY trám hoJc bY r_ng.
May m n thay, m4i thN $ã sáng t^, tôi $ã tP mình gt b^ quan ni)m sai l0m
r(ng rng mi)ng và c@ th- là hai ph0n tách bi)t. Tôi b t $0u hi-u và cnh]n $Rc c@ ch tP str! c< nhng chic rng.
Minn dYch vi sâu rng & Hoa KZ
Có th- bn luôn có ý thNc t t trong vi)c chm sóc rng mi)ng. Có thnhng ming trám rng $ã $Rc go ra. Bn $ã bit v sP nguy hi-m cOa
fluoride, và a thích dùng chB nha khoa. Là ng#i luôn chia sL vi m4i ng#i
v nhng kinh nghi)m tP chm sóc rng mi)ng, hi-u giá trY to ln cOa t!ng
chic rng, bn t h ng s8 r2t ngc nhiên khi nha sV thông báo, rng và nu
cOa bn không kh^e.
V]y phsV mà v\n chm sóc $Rc cho rng mi)ng cOa mình. Không $n ch ng phvì sR, mà vì bn $ã hi-u rõ $Rc h) sinh thái bên trong khoang mi)ng, lúc
$ó s8 ch ng còn sâu rng na. T2t c< nhng gì bn c0n chB là bF sung thêm
mKt chút kin thNc, $- gi cho rng luôn tr ng kh^e và bphquen mi, và duy trì quy trình chm sóc rng mi)ng ht sNc $@n gi
ti nhà. fó là nhng $iu mà th]m chí bác sV nha khoa cOa bn c ng không
h hay bit.
Trong cu n sách này, tôi s8 hng d\n cho bn t!ng bc mKt trong
cách chm sóc rng mi)ng mi, loi b^ nhng thói quen c không hi)u
qu<, $- bn có th- xây dPng $Rc ph0n rng, nu, nc b4t và c< men
rng kh^e mnh. Tôi s8 $a vào mKt hành trình khám phá v rng mi)ng,
$- d0n làm quen vi m i quan h) phNc tp gia nhng yu t bên trong và
bên ngoàisinh thái mi)ng kh^e mnh, và h4c cách chO $Kng loi b^ sâu rng b(ng
các bc thPc hành giúp nuôi dong rng và ph_c v_ toàn bK c@ th-. Khi
bn áp d_ng nhng kin thNc mi phát hi)n này vào thPc t, bn s8 cth2y nc b4t cOa mình bao b4c bvng ch c h@n, và bn s8 thNc d]y vi h@i th& th@m tho, srn sàng $- hôn
mKt ngày mi. Ngay c< khi bn v\n $n nha sV, cu n sách này s8 giúp bn
$a ra nhng quyt $Ynh sáng su t cho sNc kh^e lâu dài cOa rng mi)ng.
Chúng ta $Rc khuyên phvà th#ng xuyên $n nha sV ki-m tra $- ngn ng!a b)nh rng mi)ng. Tuy
nhiên, nhng chic rng sâu, h& nu, hay lung lay v\n cN xu2t hi)n, chNng
t^ chúng ta $ã b^ sót $iu gì $ó trong quá trình chm sóc rng mi)ng cOa
mình. MJc dù có r2t nhiu ph@ng pháp $iu trY b(ng fluoride, nc súc
mi)ng và nhng quy trình cha b)nh nha chu $0y hNa h6n, s lRng b)nh
rng mi)ng trong vòng mKt trm nm qua v\n nhiu h@n so vi b2t kZ th
ks nào trc $ó. Nh]n thNc chính cOa các nha sV và tr#ng nha khoa chính
là: $#ng và axit tích t_ trên rng là nguyên nhân gây sâu rng. Lý thuyt
phF bin và dai d ng này, còn g4i là lý thuyt axit, $Rc thit l]p nh mKt
chuhn mPc trong cuKc h4p do Hi)p hKi nghiên cNu nha khoa qu c t tF
chNc vào nhng nm 1940. Ti cuKc h4p quan tr4ng này, sP n mòn cOa
axit $Rc tuyên b là nguyên nhân chính gây sâu rng, khin cho t2t c< các
lý thuyt h) th ng khác tr& thành thN yu.
Th#i th $ã thay $Fi. Ngành nha khoa $ang bc $0u nh]n thNc r(ng,
có mKt m i liên h) gia rng mi)ng vi sP trao $Fi ch2t cOa ph0n còn li
trong c@ th-. Các nhà nghiên cNu $ã chNng minh m i t@ng quan gia sNc
kh^e rng mi)ng và sNc kh^e tFng quan cOa c@ th-. DPa trên b n m@i nm
nghiên cNu, Tin sV Reinhard Voll, cha $L cOa ph@ng thNc sàng l4c xung
$i)n b mJt, nay $Rc g4i là $i)n châm, c tính r(ng 80% t2t c< b)nh t]t
trong c@ th- là có liên quan $n b)nh rng mi)ng. Ông cho r(ng, vì rng
$Rc kt n i vi toàn bK các c@ quan và các tuyn trong c@ th- thông qua
nhng mch máu, b2t kZ sP nhinm trùng nào n@i rng mi)ng $uh&ng $n sNc kh^e tFng th- cOa chúng ta.
Hãy
tâm n khoang ming
Gi# $ây, chúng ta bit r(ng, mi)ng chính là cánh cla d\n vào mKt trong
nhng bK ph]n quan tr4ng b]c nh2t cOa c@ th-: bK não. SNc kh^e rng
mi)ng có liên quan m]t thit vi sNc kh^e cOa não bK. Nm 1958, nha sV,
Tin sV Ralph Steinman b t $0u hoài nghi lý thuyt axit gây sâu rng. Ông
$Rc truyn cnhng nm 1800, c $oán v sP hi)n di)n cOa h) bch huyt lu thông
bên trong rng. fiu khin Steinman tò mò là trv sP kt n i cOa c@ th-; B)nh hen suynn nJng cOa ông $ã $Rc cha kh^i
b(ng cách tránh các thPc phhm ch bin srn và $#ng. Các t li)u nha
khoa, kt hRp vi kinh nghi)m cOa b$Jt câu h^i v sP không phù hRp cOa lý thuyt axit, trong $ó ng0m cho r(ng:
rng chB là mKt bK ph]n ph_ trR, bY phá hOy trong môi tr#ng axit, và b^
qua m4i kh< nng cho th2y rng là c@ quan quan tr4ng, có nng lPc tP
ch ng chYu và ph_c hEi.
fKng lPc $ã thôi thúc Steinman khám phá mKt lý thuyt cho r(ng: rng
có th- s& hu mKt ch2t l^ng gi ng nh bch huyt & bên trong, ch2t l^ng
này hot $Kng nh mKt c@ ch cOng c ch ng li sâu rng. Ông $ào sâu
nghiên cNu và phát tri-n mKt k thu]t cho phép ông hình dung dòng chcOa dYch rng, b(ng cách sl d_ng bút $ánh d2u huZnh quang & chuKt. B(ng
cách theo dõi thu c nhuKm, Steinman $ã ghi li mKt quan sát $áng kinh
ngc r(ng rng thPc sP có nhng hot $Kng bên trong. Thu c nhuKm $Rc
tiêm vào d dày chuKt xu2t hi)n n@i khoang tOy bên trong rng trong vòng
sáu phút, và có th- nhìn th2y trên men rng trong mKt gi#. Ông $ã tìm th2y
mKt dòng ch2t l^ng vi mô liên t_c ch$#ng ruKt rEi chnha khoa này thkhoáng ch2t cOa rng, và $hy lùi màng vi khuhn trên b mJt rng, do $ó
ngn ng!a sâu rng và b)nh nu rng. Nó chra ngoài và lên trên, qua tOy rng rEi vào men rng, gi ng nh dòng chcOa nhPa cây v]y. Cu i cùng, nó xu2t hi)n trên b mJt men nh nhng ht
mE hôi siêu nh^. Các gi4t nh^ kt li trên b mJt men rng, to thành mKt
lp ch2t l^ng blên & khu vPc $ó, gi ng nh nhPa cây phfó th]t sP là mKt quy trình hoàn htrúc s ng trong m i quan h) chO $Kng vi tâm trí và c@ th-, chúng c ng có
th- tP cha lành gi ng nh x@ng; có th- to ra mô mi và tEn ti mà không
h bY suy thoái trong axit và vi khuhn.
Khi h) th ng ch2t l^ng nha khoa này bY tFn hi, sP chuy-n $Kng cOa
dòng chl^ng t! mi)ng vào trong nh ng hút. Dòng chvà axit t! mi)ng vào rng. Vi khuhn, axit và n2m $Rc tích cPc hút vào rng.
Vi sP $viêm, rng bY tFn th@ng, oxy hóa và m2t khoáng ch2t, rEi sP phân rã b t
$0u xu2t hi)n trên men rng. Trong mKt dòng chnày cung c2p khoáng ch2t và ch2t dinh dong $- liên t_c xây dPng li và
duy trì c2u trúc rng. Khi c@ ch này bY phá vo, các enzyme nc b4t b t
$0u tiêu hóa c2u trúc rng và vi khuhn sinh sôi ncht. Cch2t l^ng này. fiu gì to ra dòng ch$g c. Hàng trm nghiên cNu thành công $ã $Rc thPc hi)n trong su t b n
m@i nm; kt qu< xác nh]n r(ng dòng chta $Rc $iu hòa b&i mKt loi hormone bhm sinh t! vùng di $Ei. fó là
tuyn tit ra t! vùng di $Ei, mKt ph0n cOa h) th ng nKi tit n(m & trung
tâm cOa não, gi chìa khóa cho kh< nng ph_c hEi cOa rng và $iu chBnh
lu lRng bch huyt nha khoa. Khi hot $Kng $úng, nó hot $Kng nh mKt
bàn ch
nh]p cOa vi khuhn vào rng và trung hòa axit trên b mJt rng. Chic “công
t c” $iu chBnh dòng chshoocmon parotid, chúng ta hãy cùng nhìn vào c2u trúc bên trong cOa rng,
$- hi-u h@n v h) sinh thái phNc tp n@i khoang mi)ng.
K- c< khi có nhiu th@ng tFn, rng v\n có th- tP ph_c hEi. Th]t
v]y, các nghiên cNu $ã cho th2y, rng có th- tP cha trY các tri)u
chNng sâu rng sm, mKt khi các nhân t gây b)nh $Rc loi b^
ra kh^i môi tr#ng trong khoang mi)ng.
- Bác s Robert O.Nara, tác gi< cu n Làm th
nào t chm sóc
rng ming hiu qu
Phát hi)n thú vY nh2t cOa tôi khi nghiên cNu v vi)c chm sóc rng mi)ng
chB có th- $Rc tóm g4n trong 1 câu duy nh2t: Rng chính là mKt thPc ths ng! T! bé $n ln, chúng ta luôn nghV rng chB là mKt kh i x@ng cNng,
h0u nh ch ng có sP s ng, $Nng im nh tRng, $Rc dùng $- nhai và c n.
Gi# tôi mi bit, rng c ng là mKt thPc th- s ng. C ng gi ng nh m t, tay
chân hay các c@ quan nKi tng, rng c ng phsinh nh dinh dong, vi khuhn và các tFn th@ng. Rng có th- tP cha lành
và tái to. Tình trng rng mi)ng hi)n ti cOa bn thPc sP có th- $Rc cthi)n. f- hi-u sâu s c và áp d_ng $iu này mKt cách hi)u qu< , vi)c quan
tr4ng là ta phnào. Vì v]y, hãy b t $0u vi mKt cái nhìn tFng quan v c2u trúc bên trong
cOa rng và mi)ng.
M$t vòng tham quan khoang ming
Bên trong rng là buEng tOy, còn $Rc g4i là ng chân rng, chNa các mch
máu, t bào, mô liên kt và dây th0n kinh. fây là n@i các ch2t dinh dong
$Rc v]n chuy-n t! máu $n dYch rng. Chân rng n i rng vi x@ng hàm
và $Rc bao phO b(ng lp cement, mKt loi mô liên kt khoáng hóa. Có mKt
lH m& & $0u chân rng, $i xuyên qua lp cement và kt n i rng vi các
mch máu cùng các mô xung quanh.
Hàng ngàn dây ch(ng nh^ v@n ra t! b mJt chân rng, giúp neo chJt
rng vào x@ng hàm. Chúng to ra lp $)m cho rng và hot $Kng nh mKt
h) th ng ginhF $i và nhng dây ch(ng này không còn chH bám, chúng s8 tr& thành
m_c tiêu cho vi khuhn t2n công, làm nhinm trùng và tr& thành nguyên nhân
gây ra b)nh rng mi)ng. f i vi mKt chic rng c2y ghép, s8 không có dây
ch(ng nào bám gi; nên ng#i ta phcho ph0n thân rng vng ch c.
Nu kh^e mnh là rào csinh v]t $ang c g ng xâm nh]p vào h) th ng tu0n hoàn qua mi)ng. Bi-u
mô, tNc lp da vô cùng m^ng bên trong mi)ng, $Rc thit k $- gi cho $Kc
t , vi khuhn và nhinm trùng không xâm nh]p vào c@ th-. Nu bao phO
chân rng và dây ch(ng và gi rng th ng $Nng trong lH chân rng. Chúng
chNa hàng ngàn sRi mô liên kt siêu nh^ neo vào rng vào x@ng hàm. SNc
kh^e cOa các sRi mô s8 $Rc phnu. Nhng mô mi)ng mm này h2p th_ b2t cN thN gì mà chúng tip xúc,
vi hi)u qu< lên $n 90%. Nhng tFn th@ng hay tr0y xc dù là nh^ nh2t
trên lp bi-u mô này v\n s8 to c@ hKi cho $Kc t và vi khuhn xâm nh]p vào
máu nhanh h@n.
Lp ngoài cùng là men rng, không ng!ng phân hOy và tái to c< ngày
l\n $êm. Di kính hi-n vi, men rng trông gi ng nh mKt tF ong, chO yu
bao gEm mKt tinh th- g4i là hydroxyapatite, mKt loi canxi photphat dng
tinh th-. Khi nc b4t có giá trY pH là 7, canxi và ph t phát tP do $i vào men
rng $- to ra nhiu tinh th- h@n, giúp hình thành lp men rng cNng ch c,
dày $Jc. Khi nc b4t có tính axit, vi $K pH di 7, các tinh th- bY hòa tan
và tr& nên nh^ h@n, khin các lH trên men rng rHng h@n, làm cho rng bY
x p. Rng x p s8 dn bY sNt mL, vo v_n và xu ng màu.
Ngà rng là lp khoáng hóa brng. Ngà rng là mô s ng, và nh s@ $E cho th2y, $i-m cu i cOa các mch
máu là & trong buEng tOy. Các mao mch trong buEng tOy là $#ng d\n
cho mKt ch2t l^ng giàu dong ch2t khuch tán ra kh^i buEng tOy, rEi $Rc
b@m lên các nguyên bào ngà, và sau $ó chlà các t bào mô liên kt, to thành b mJt bên ngoài cOa buEng tOy, và
mang ch2t dinh dong t! máu vào trong rng thông qua c@ ch v]n chuy-n
cOa dYch rng, chính là chic bàn chtrong ngà rng, có hàng trm ngàn ng nh^ li ti n i t! buEng tOy $n ph0n
tip giáp gia ngà và men rng. Nhng ng nh^ nhng quan tr4ng này
mang dYch rng, tNc chic bàn chdinh dong $n ph0n còn li cOa rng. Mô tOy chNa các t bào g c có thchuy-n hóa thành các nguyên bào ngà mi, trong tr#ng hRp rng bY kích
Nng b&i vi khuhn hoJc tFn th@ng, hay $- sla cha ngà rng nu có dòng
chbéo cùng hH trR.
Ngà rng là loi mô duy nh2t trong khoang mi)ng sOsteocalcin, mKt loi protein ph_ thuKc vào vitamin K, giúp tích l y canxi
và ph t pho trong x@ng $- khoáng hóa.
S) tr*ng sáng n t+ bên trong
MKt câu h^i th#ng xuyên $Rc $Jt ra, là làm th nào $- gi cho rng cOa
chúng ta tr ng sáng. Tôi hoàn toàn không khuyn khích vi)c thy tr ng. B&i
tôi có th- kh ng $Ynh ch c ch n r(ng, không có bK d_ng c_ thy tr ng nào là
an toàn tuy)t $ i, dù là t! nha sV hay cla hi)u thu c. Nhng ph@ng pháp
$iu trY này cu i cùng rEi c ng s8 làm mòn men rng, sau $ó rng s8 trông
xBn màu h@n và cu i cùng là r2t dn bY vàng. H@n na, thy tr ng rng có thlàm h^ng dây th0n kinh cOa rng và gây ra suy thoái nu. f- có mKt n_
c#i tr ng sáng, bn phmKt hRp ch2t thy tr ng t! bên ngoài, hãy btrong.
Ngà rng có màu tr ng tP nhiên. Còn men rng thPc sP khá là trong,
gi ng nh thOy tinh v]y. Men cNng, kh^e mnh và ch c ch n s8 làm lK ra
màu tr ng cOa ngà rng kh^e mnh bên trong. SNc kh^e cOa ngà rng $Rc
phluôn là t! bên trong. Ngà rng $Rc h2p th_ nhiu ch2t dinh dong, khoáng
ch2t và vitamin tan trong ch2t béo s8 to ra hàm rng tr ng bóng, ch c
kh^e. Trong các ch@ng tip theo, bn s8 tìm hi-u cách làm th nào $- cthi)n sNc kh^e cOa ngà rng và, t! $ó ccOa bn.
fúng là sP tích t_ cao rng và mtr ng ngà nh ng4c trai. Rng bY bám màu màu khi bn th&ng thNc rRu
vang $^, sinh t xanh, ngh), qu< vi)t qu2t và các thPc phhm nhiu màu s c
khác. fiu này có th- dn dàng $Rc loi b^ b(ng cách $ánh bóng rng b(ng
hHn hRp baking soda và mu i, $Rc mô t< thêm trong “Ch@ng 8 — Tám
bc tP chm sóc rng mi)ng”.
Ngoài các lp này, mHi chic rng còn chNa các mch máu, dYch s4 và
dYch nha khoa. Nhng ch2t l^ng quan tr4ng này kt n i rng vi các chNc
nng sinh lý cOa c@ th-. MHi chic rng liên quan $n các $#ng kinh lc
khác nhau cOa “Khí”, hay còn g4i là nng lRng s ng trong y h4c cF truyn
Trung Qu c. “Khí” chNa các dòng $i)n nng vô hình chy qua rng, kt n i
chúng vi tr#ng th ng nh2t cOa c@ th-.
Nh th $- bn có th- th2y, mNc $K rKng ln và phNc tp cOa mHi mKt
chic rng, ChB mKt chic rng hàm thôi mà $ã chNa $Png lRng ng tOy có
tFng chiu dài $n hàng trm mét rEi. Quy mô rKng ln và phNc tp cOa các
ng này h0u nh không th- nào n m b t ht $Rc, và $ó là lý do vì sao vi)c
rút tOy rng là vô cùng tai hi. Rng là mKt ma tr]n khoáng, bao gEm nhiu
mô có m]t $K và $K cNng khác nhau. MKt khi bn hi-u $Rc sP sáng to
phNc tp cOa t!ng chic rng, th]t dn dàng $- t&ng tRng mNc $K thi)t hi
có th- gây ra b&i vi)c khoan, trám, rút tOy và nhF rng. Nó gi ng nh $Jt
mKt cái ca xích vào rng cOa bn v]y.
Tóm li, xin hãy nh $iu này: rng không chB là x@ng. Men rng là thPc
th- s ng. Ngà rng là thPc th- s ng. Các ng tOy, mch máu, dây th0n kinh,
nc b4t và nu c ng v]y. Chúng là nhng sinh v]t s ng vi kh< nng tái
sinh và cha lành. Bên trong mi)ng cOa chúng ta là mKt c@ quan s ng, toàn
bK h) th ng sinh thái s ng. Gi# bn có th- th2y vì sao gi cho h) sinh thái
mi)ng kh^e mnh, vi t2t c< các thành ph0n làm vi)c cùng nhau là r2t quan
tr4ng rEi $2y.
N-u — Chic áo c0 l2 c3a r4ng
MKt chic áo len cF l4 t t s8 gi cho bn 2m áp và bNu c ng làm $iu t@ng tP cho rng. Khu vPc nu và rng gJp nhau
$Rc g4i là sulcus, và nó vô cùng quý giá. N@i tip giáp gia nu và rng
là mKt trong nhng chH quan tr4ng nh2t c0n phquanh mHi chic rng nh mKt chic áo len cao cF l4; tuy nhiên, khi có sP
phân rã hoJc tích t_ mnh]p, và $- phth#ng $Rc g4i là h& chân rng. LH chân rng kh^e mnh sâu cha $n
1/10 inch, nhng khi nu b t $0u tuKt ra kh^i rng, chic áo cF l4 s8 không
còn v!a khít, lúc này nó b t $0u tr& thành “áo cF thuyn”. fiu này s8 to
c@ hKi cho vi khuhn t2n công vào ph0n rng không có men bkhin rng nhy cNu rng có th- tip t_c bY tuKt ra, và chic áo cF thuyn s8 ngày càng
tr& nên l^ng lLo. Khi $iu này xmen bên di $#ng vin nu c ng b t $0u mòn d0n. Khi gJp các tri)u
chNng sâu rng, chúng ta th#ng nghV r(ng $ó là rng $ang gJp r c r i. Tuy
nhiên, h0u ht $u là do nu gJp v2n $, vì chúng là khu vPc $0u tiên suy
yu. Ng#i ta th#ng phv rng.
Nu là mKt mô t bào m^ng và dn bY viêm do $ánh rng sai cách, dinh
dong kém và nhiu yu t khác s8 thth@ng nh6 thì $Rc g4i là viêm nu. TFn th@ng nJng thì $Rc g4i là
viêm nha chu. Nhng b)nh v nu nh viêm nha chu th]m chí còn có liên
quan $n vi)c sinh non, hKi chNng ruKt kích thích và các v2n $ v tim.
Th nhng, nu bY viêm li là mKt trong nhng v2n $ dn cha nh2t.
Th ng kê cho th2y, ít nh2t mKt nla dân s m c b)nh nha chu, hoJc b)nh
v các mô bao quanh rng. Nhng $iu h0u ht m4i ng#i không bit, $ó
là nhng b)nh t]t này có th- $Rc xoay chuy-n trong vòng hai m@i b n
gi#, tùy thuKc vào v sNc kh^e tFng th- cOa bn. Thay vì s& hu ph0n nu
l^ng lLo, t i màu, không kh^e mnh, bn có th- có nu màu hEng nhu]n
kh^e mnh, không chph\u thu]t. Ph\u thu]t có th- ging#i nh]n th2y r(ng, sau khi ph\u thu]t t! 5 $n 10 nm, nu cOa h4 li
bY thoái hóa khi v\n gi thói quen v) sinh rng mi)ng và dinh dong không
hi)u qu<.
Hãy nh r(ng, nu cOa bn là thPc th- s ng, và nu $Rc chm sóc
$úng cách, chúng có th- tP tái to. Ngay c< khi $ã t!ng $n thm khám &
chH bác sV nha khoa, nu cOa bn bY chvi nhi)t $K nóng lnh, vi mKt vài thay $Fi trong thói quen hàng ngày, mô
nu s8 nhanh chóng lành li. Chúng ta s8 xem xét nhng thói quen cha
b)nh mi trong “Ch@ng 8 — Tám bc tP chm sóc rng mi)ng” nhé!
Siêu n-c b2t
Nc b4t cPc kZ quan tr4ng $ i vi chNc nng cOa rng mi)ng. Các tuyn
nc b4t chính bao gEm tuyn mang tai, tuyn di màng cNng, tuyn di
loi và tuyn hàm di.
fRc xem nh mKt trong nhng siêu anh hùng cOa mi)ng, nc b4t có
chNa nhng hóa ch2t và enzyme chB tEn ti $- chm sóc cho rng. Rng
kh^e mnh tEn ti trong mKt bi-n nc b4t, mKt bi-n dung dYch có tính
kim. Hãy t&ng tRng mi)ng cOa bn là mKt rn san hô và rng cOa bn là
san hô, $Rc bao quanh b&i mKt $i d@ng nc b4t có tính kim. fRc
t m táp c< ngày trong mKt dung dYch có $K pH x2p xB 7, $ó chính xác là
nhng gì rng và nu cOa bn c0n. Khi rng $Rc bôi tr@n trong nc b4t,
chúng s8 & trng thái kh^e mnh tuy)t $ i. Và trong trng thái này, chúng
có th- cha lành và ngn ng!a r2t nhiu b)nh sâu rng.
Tùy theo ch2t lRng cOa nc b4t, nó có th- tái to hoJc làm m2t $i
khoáng ch2t cOa rng. Nc b4t ki-m soát h) vi khuhn trong khoang mi)ng,
xl lý thNc n cho h) tiêu hóa và smKt dung dYch mu i có chNa enzyme, peptide, khoáng ch2t và bicarbonate.
Khi các ion bicarbonate $Rc liên kt vi dòng nc b4t lành mnh, và
nEng $K các ion này cao h@n, s8 giúp duy trì $K kim phù hRp cho nc
b4t. Nu nc b4t có tính axit quá cao, nó s8 hòa tan men và to ra mKt
môi tr#ng hH trR cho vi khuhn. Mi)ng có tính axit càng lâu, càng gây hi
cho men rng. Nc b4t có tính kim quá cao c ng s8 gây bài tit canxi d
th!a, và to ra sP tích t_ vôi rng.
Câu chuyn bên ngoài: Vi khu8n
Khoang mi)ng là môi tr#ng hoàn hcó hi c trú và phát tri-n. Nu bn có mKt chH bY sâu trên rng, bn nên
xem $ó nh mKt vt th@ng h&, mKt lH h^ng trên men rng. Nu có vt
th@ng h& trên tay, bn s8 chm sóc b(ng cách gi cho nó sch s8 và thoáng
khí. Cha lành vt th@ng trong mi)ng c ng t@ng tP nh v]y.
ChH sâu chính là tri)u chNng cho mKt v2n $ ln h@n $ i vi sNc kh^e
rng mi)ng. Lý thuyt axit cho r(ng, t2t c< b)nh sâu rng $u là do vi khuhn
gây ra nEng $K axit cao. Khoa h4c $ã chNng minh, vi khuhn không phnguyên nhân duy nh2t, chúng chB là mKt trong nhng nguEn gây sâu rng.
Vi khuhn n thNc n còn li trong khoang mi)ng, sau $ó bài tit ra ch2t thVi)c này to ra mKt lp màn, hay còn g4i là mloi, mô má và nu. Mcó th- phát tri-n thành F vi trùng. Nhng F vi khuhn liên t_c hình thành
trên rng và d4c theo $#ng vin nu, sau $ó s8 bong ra. Nhng vi khuhn
này c ng dn lây lan. Khi các F vi khuhn này phát tri-n, mthành cao rng, và cu i cùng cNng li thành vôi rng. Mvà vôi rng s8 ngn nc b4t thPc hi)n công vi)c cOa mình: phO mKt lp
b$0u hình thành.
Giai $on $0u tiên $Rc g4i là sâu men rng. fó là mKt tFn th@ng trên
men rng, b mJt men rng b t $0u bY t2n công, vi d2u hi)u là nhng $ m
nâu xu2t hi)n. Tin t t là khi vi khuhn $Rc loi b^ và ch $K n u ng $Rc
c
Câu chuyn bên trong: S) tr9 l:i c3a chic bàn ch;i vô hình
Trên $ây là nguyên nhân bên ngoài gây ra sâu rng. Ngoài ra còn có mKt
nguyên nhân bên trong na; fó là câu chuy)n mà không phc ng bit. MKt ph0n cOa quá trình sâu rng dinn ra bên trong rng, và vi)c
này có liên quan $n dYch rng, hay còn g4i là bàn chcOa chúng ta. Rng $Rc nuôi dong t! chân rng, gi ng nh rn cây hút
ch2t dinh dong vào cây v]y. Nhng ch2t dinh dong này chB $n t! ch
$K n u ng cOa chúng ta, mKt ch $K mà tôi hy v4ng là tinh khit và lành
mnh. Ch $K n u ng c ng $óng mKt vai trò quan tr4ng cho kh< nng bv) cOa tính kim trong nc b4t. Trong ch@ng 5, chúng tôi s8 khám phá
mKt cách tuy)t v#i $- $iu chBnh ch $K n u ng cOa bn, giúp bn có thkim hóa nc b4t.
Rng là thPc th- s ng và $Rc l]p trình $- tP cha lành, vì v]y chúng
bit chính xác phhRp, nu mKt chH sâu b t $0u hình thành, ngà rng s8 phgli nguyên bào ngà $n chH sâu, n@i chúng b t $0u quá trình cha lành
b(ng cách s
trình hEi ph_c này, vì v]y nu bn có th- gi nc b4t trong tình trng phù
hRp, nó s8 giúp bBác sV Robert O. Nara giChH sâu rng có th- chB là mKt vài $ m nâu lác $ác trên rng,
c ng có th- là c< chic rng $ã m_c ruHng t! chân nu; và
ph0n thân rng mi s8 ch ng bao gi# m4c li. Nhng chH sâu
nh^ s8 có th- lành li và hEi ph_c $áng k-. Còn $ i vi mKt
chic rng bY sâu nghiêm tr4ng, ph0n g c rng s8 cNng lên. Thay
vì mm và dn bY th@ng tFn, nó s8 phát tri-n thành mKt lp mô
dày. MKt chic rng $Rc cha lành v\n có kh< nng ch ng li
sâu rng, minn là $iu ki)n trong khoang mi)ng phù hRp.
Tr?c n$i tit Tuyn mang tai — Tuyn yên vùng d-i Bi
Hìnhyên vùng di $Ei. fây là c@ ch c@ th- duy trì dòng chgiao tip $Rc kích hot b&i hành $Kng nhai, khi các dây th0n kinh & niêm
mc mi)ng và loi b t $0u phân bi)t ch2t dinh dong. Các ch2t nn kh&i
$Kng các kích thích th0n kinh, báo hi)u cho vùng di $Ei. Vùng di $Ei
phnKi tit t . DYch tit này tFng hRp dYch rng $ang tuôn chhormone t! tuyn di tai c ng liên quan $n sP hình thành cOa rng và
$iu chBnh hng dòng chTuyn mang tai là tuyn nc b4t ln nh2t, lin k vi tai trong. Phía
trc tuyn là x@ng hàm và c@ masseter (còn g4i là c@ c n). B mJt sâu
cOa tuyn n(m d4c phía sau h4ng, g0n amidan. Khi hormone tuyn mang
tai $Rc sdong c0n thit cho sNc kh^e rng mi)ng t i u. Khi vi)c stuyn mang tai bY
Lu lRng bch huyt nha khoa
Tin sV Ralph Steinman $ã xác $Ynh mKt s ch2t gây Nc ch, $chsucrose. Trong tr#ng hRp bn không n nhiu $#ng và carbohydrate,
dYch s8 chbánh mì, ng c c (loi $óng hKp, n chung vi sa), mì ng, go và bánh
ng4t, thì s8 ch ng có dòng chInsulin t! tuyn mang tai là mKt trong nhng ch2t có Nhng thPc phhm làm tng nEng $K insulin trong máu, ch ng hn nh
carbohydrate tinh ch và $#ng, s8dYch rng. f#ng làm tng nEng $K insulin và Nc ch vùng di $Ei hot
$Kng bình th#ng. LRng $#ng trong máu cao mHi ngày s8 ngn chJn lu
lRng cOa dYch rng. Tr_c nKi tit s8 ngay l]p tNc phgiTrái vi lý thuyt axit, $#ng trên b mJt rng không ph$0u cOa sâu rng. MKt s nha sV có th- cho phép b)nh nhân sl d_ng $E
u ng có $#ng và có ga. Có l8 $ó c ng là lý do, ti sao mKt s nha sV tJng
k6o mút cho các b)nh nhi, minn là các bé $ánh rng ngay sau khi n. Rng
thPc sP có th- xl lý $#ng trên b mJt cOa chúng. Sâu rng là mKt cn b)nh
có h) th ng, gây ra b&i $#ng và carbohydrate bin tính, gây Nc ch và làm
thay $Fi tín hi)u gli $n h) th ng nKi tit. ChN sâu rng không xu2t phát
t! mKt mc ng nh c nh& chúng ta; “fiu này không có nghVa là bn có th- l#i $ánh
rng $âu nhé!”.
MKt ch $K n sl d_ng nhiu thPc phhm ch bin, ch2t ph_ gia, và thiu
h_t ch2t dinh dong c ng s8 làm $Trong mKt cuKc trò chuy)n gia Huggins và Steinman (Huggins c ng chính
là ng#i hng d\n cOaSteinman), Steinman $ã cho chúng ta mKt tin t t:
Huggins: DYch rng có th- cha lành cho khoang mi)ng $ang
có sâu rng và nc b4t có $K axit cao không?
Steinman: Có chN! ChB $@n githôi. H0u ht các loi thPc phhm làm $là thPc phhm tinh ch. Khi trL em & vào khorng vVnh vinn $ã b t $0u hình thành trong x@ng hàm. Nu bY
thiu vitamin C, D hoJc A trong quá trình vôi hóa [khi rng $ang
hình thành], thì rng cOa trL s8 có kh< nng ch ng chYu b)nh
t]t kém h@n.
Các vitamin và khoáng ch2t thPc sP là r2t c0n thit $- tFng hRp mô rng
mi và duy trì các quy trình $i)n hóa cOa c@ th-. SP thiu h_t khoáng ch2t
báo hi)u cho c@ th- l2y khoáng ch2t t! rng và ...
Nu bn c ng gi ng nh tôi, ln lên gia nn vn hóa B c M , thì t h n t!
bé, ng#i ln $ã luôn nh c nh& bn r(ng vi)c $ánh rng và ki-m tra rng
mi)ng 2 l0n/nm là r2t quan tr4ng. Ba m6 s8 dy chúng ta cách ch(hy v4ng là th), và nu tân tin h@n, có th- dy chúng ta c< cách dùng chB
nha khoa na. REi khi $n tuFi teen, rng bn $ã có vài chH sâu và không ít
nhng c2n $ rng mi)ng khác, $Jc bi)t khi bn n u ng theo ch $K kém
lành mnh nh gii trL hi)n nay.
Trong nghiên cNu cOa mình v vi)c tP chm sóc rng mi)ng (vì tôi vô
cùng hNng thú vi nhng chic rng), tôi phát hi)n ra r(ng, t! bé, chúng ta
$ã $Rc chB dy sai cách. Và lý do $@n gi
chm sóc rng mi)ng sao cho phù hRp. Cho dù chúng ta $ã chth#ng xuyên và $i ki-m tra $Ynh kZ 6 tháng/l0n nh chB $Ynh cOa bác sV,
rng v\n cN bY sâu, th]m chí là bY h^ng c< chân rng, r_ng rng và gJp nhiu
v2n $ khác. Chúng ta $ã c g ng vô ích khi cha hi-u rõ $Rc toàn bK câu
chuy)n.
Khi bn tr&ng thành và không có ba m6 k bên $- th#ng xuyên $a
$i thm khám na, bn s8 có th- d0n quên luôn vi)c ki-m tra rng. Chính
tôi c ng nh th! D#ng nh vi)c không bit $iu gì $ang x
tê, m i tôi thì luôn dY Nng vi mùi thu c gây tê, mi)ng tôi thì không chYu
$Rc vY cOa ch2t flo, cOa m kìm k6p b(ng kim loi và b4t cOa thu c sát
trùng. Không $n nha sV nhng li không $O kin thNc $- tP chm sóc, rng
cOa t4i li gJp v2n $, và th là không th- không $i.
Tôi t!ng nghV, ai ai c ng c0n có bác sV $- chm sóc cho c@ th-, và nha sV
$- chm sóc cho rng mi)ng. Cho nên, c ng gi ng nh m4i ng#i, tôi $ã
tuy)t $ i tin r(ng, rng mi)ng là mKt bK ph]n hoàn toàn tách bi)t vi ph0n
còn li cOa c@ th-. fn khi nh]n ra m i liên h) th]t sP gia rng mi)ng và
toàn bK c@ th-, tôi mi gi]t mình trc nhng cách cha trY cOa các nha sV
Tây y. H4 chB cha trY nhng tri)u chNng bên ngoài, thay vì tìm ra nguyên
nhân c t lõi cho sP m2t cân b(ng bên trong. Cách thNc cha trY này s8 khin
m4i ng#i cN phnhF rng, ti-u ph\u, nhng không bao gi# ginhân hn sâu bên trong. ChB cha trY h#i hRt bên ngoài chính là nguyên nhân
$a $n con s th ng kê sau $ây: 90% các c_ ông c_ bà t! 60 tuFi tr& lên có
h@n mKt nla s rng trong hàm (63% s rng) bY sâu, bY trám hoJc bY r_ng.
May m n thay, m4i thN $ã sáng t^, tôi $ã tP mình gt b^ quan ni)m sai l0m
r(ng rng mi)ng và c@ th- là hai ph0n tách bi)t. Tôi b t $0u hi-u và c
Minn dYch vi sâu rng & Hoa KZ
Có th- bn luôn có ý thNc t t trong vi)c chm sóc rng mi)ng. Có thnhng ming trám rng $ã $Rc go ra. Bn $ã bit v sP nguy hi-m cOa
fluoride, và a thích dùng chB nha khoa. Là ng#i luôn chia sL vi m4i ng#i
v nhng kinh nghi)m tP chm sóc rng mi)ng, hi-u giá trY to ln cOa t!ng
chic rng, bn t h ng s8 r2t ngc nhiên khi nha sV thông báo, rng và nu
cOa bn không kh^e.
V]y phsV mà v\n chm sóc $Rc cho rng mi)ng cOa mình. Không $n ch ng ph
$ó s8 ch ng còn sâu rng na. T2t c< nhng gì bn c0n chB là bF sung thêm
mKt chút kin thNc, $- gi cho rng luôn tr ng kh^e và b
ti nhà. fó là nhng $iu mà th]m chí bác sV nha khoa cOa bn c ng không
h hay bit.
Trong cu n sách này, tôi s8 hng d\n cho bn t!ng bc mKt trong
cách chm sóc rng mi)ng mi, loi b^ nhng thói quen c không hi)u
qu<, $- bn có th- xây dPng $Rc ph0n rng, nu, nc b4t và c< men
rng kh^e mnh. Tôi s8 $a vào mKt hành trình khám phá v rng mi)ng,
$- d0n làm quen vi m i quan h) phNc tp gia nhng yu t bên trong và
bên ngoài
các bc thPc hành giúp nuôi dong rng và ph_c v_ toàn bK c@ th-. Khi
bn áp d_ng nhng kin thNc mi phát hi)n này vào thPc t, bn s8 c
mKt ngày mi. Ngay c< khi bn v\n $n nha sV, cu n sách này s8 giúp bn
$a ra nhng quyt $Ynh sáng su t cho sNc kh^e lâu dài cOa rng mi)ng.
Chúng ta $Rc khuyên phvà th#ng xuyên $n nha sV ki-m tra $- ngn ng!a b)nh rng mi)ng. Tuy
nhiên, nhng chic rng sâu, h& nu, hay lung lay v\n cN xu2t hi)n, chNng
t^ chúng ta $ã b^ sót $iu gì $ó trong quá trình chm sóc rng mi)ng cOa
mình. MJc dù có r2t nhiu ph@ng pháp $iu trY b(ng fluoride, nc súc
mi)ng và nhng quy trình cha b)nh nha chu $0y hNa h6n, s lRng b)nh
rng mi)ng trong vòng mKt trm nm qua v\n nhiu h@n so vi b2t kZ th
ks nào trc $ó. Nh]n thNc chính cOa các nha sV và tr#ng nha khoa chính
là: $#ng và axit tích t_ trên rng là nguyên nhân gây sâu rng. Lý thuyt
phF bin và dai d ng này, còn g4i là lý thuyt axit, $Rc thit l]p nh mKt
chuhn mPc trong cuKc h4p do Hi)p hKi nghiên cNu nha khoa qu c t tF
chNc vào nhng nm 1940. Ti cuKc h4p quan tr4ng này, sP n mòn cOa
axit $Rc tuyên b là nguyên nhân chính gây sâu rng, khin cho t2t c< các
lý thuyt h) th ng khác tr& thành thN yu.
Th#i th $ã thay $Fi. Ngành nha khoa $ang bc $0u nh]n thNc r(ng,
có mKt m i liên h) gia rng mi)ng vi sP trao $Fi ch2t cOa ph0n còn li
trong c@ th-. Các nhà nghiên cNu $ã chNng minh m i t@ng quan gia sNc
kh^e rng mi)ng và sNc kh^e tFng quan cOa c@ th-. DPa trên b n m@i nm
nghiên cNu, Tin sV Reinhard Voll, cha $L cOa ph@ng thNc sàng l4c xung
$i)n b mJt, nay $Rc g4i là $i)n châm, c tính r(ng 80% t2t c< b)nh t]t
trong c@ th- là có liên quan $n b)nh rng mi)ng. Ông cho r(ng, vì rng
$Rc kt n i vi toàn bK các c@ quan và các tuyn trong c@ th- thông qua
nhng mch máu, b2t kZ sP nhinm trùng nào n@i rng mi)ng $u
Hãy
tâm n khoang ming
Gi# $ây, chúng ta bit r(ng, mi)ng chính là cánh cla d\n vào mKt trong
nhng bK ph]n quan tr4ng b]c nh2t cOa c@ th-: bK não. SNc kh^e rng
mi)ng có liên quan m]t thit vi sNc kh^e cOa não bK. Nm 1958, nha sV,
Tin sV Ralph Steinman b t $0u hoài nghi lý thuyt axit gây sâu rng. Ông
$Rc truyn c
bên trong rng. fiu khin Steinman tò mò là trv sP kt n i cOa c@ th-; B)nh hen suynn nJng cOa ông $ã $Rc cha kh^i
b(ng cách tránh các thPc phhm ch bin srn và $#ng. Các t li)u nha
khoa, kt hRp vi kinh nghi)m cOa b
rng chB là mKt bK ph]n ph_ trR, bY phá hOy trong môi tr#ng axit, và b^
qua m4i kh< nng cho th2y rng là c@ quan quan tr4ng, có nng lPc tP
ch ng chYu và ph_c hEi.
fKng lPc $ã thôi thúc Steinman khám phá mKt lý thuyt cho r(ng: rng
có th- s& hu mKt ch2t l^ng gi ng nh bch huyt & bên trong, ch2t l^ng
này hot $Kng nh mKt c@ ch cOng c ch ng li sâu rng. Ông $ào sâu
nghiên cNu và phát tri-n mKt k thu]t cho phép ông hình dung dòng ch
cách theo dõi thu c nhuKm, Steinman $ã ghi li mKt quan sát $áng kinh
ngc r(ng rng thPc sP có nhng hot $Kng bên trong. Thu c nhuKm $Rc
tiêm vào d dày chuKt xu2t hi)n n@i khoang tOy bên trong rng trong vòng
sáu phút, và có th- nhìn th2y trên men rng trong mKt gi#. Ông $ã tìm th2y
mKt dòng ch2t l^ng vi mô liên t_c ch
ngn ng!a sâu rng và b)nh nu rng. Nó ch
mE hôi siêu nh^. Các gi4t nh^ kt li trên b mJt men rng, to thành mKt
lp ch2t l^ng b
th- tP cha lành gi ng nh x@ng; có th- to ra mô mi và tEn ti mà không
h bY suy thoái trong axit và vi khuhn.
Khi h) th ng ch2t l^ng nha khoa này bY tFn hi, sP chuy-n $Kng cOa
dòng ch
Vi sP $
$0u xu2t hi)n trên men rng. Trong mKt dòng ch
duy trì c2u trúc rng. Khi c@ ch này bY phá vo, các enzyme nc b4t b t
$0u tiêu hóa c2u trúc rng và vi khuhn sinh sôi n
m@i nm; kt qu< xác nh]n r(ng dòng ch
tuyn tit ra t! vùng di $Ei, mKt ph0n cOa h) th ng nKi tit n(m & trung
tâm cOa não, gi chìa khóa cho kh< nng ph_c hEi cOa rng và $iu chBnh
lu lRng bch huyt nha khoa. Khi hot $Kng $úng, nó hot $Kng nh mKt
bàn ch
nh]p cOa vi khuhn vào rng và trung hòa axit trên b mJt rng. Chic “công
t c” $iu chBnh dòng ch
$- hi-u h@n v h) sinh thái phNc tp n@i khoang mi)ng.
K- c< khi có nhiu th@ng tFn, rng v\n có th- tP ph_c hEi. Th]t
v]y, các nghiên cNu $ã cho th2y, rng có th- tP cha trY các tri)u
chNng sâu rng sm, mKt khi các nhân t gây b)nh $Rc loi b^
ra kh^i môi tr#ng trong khoang mi)ng.
- Bác s Robert O.Nara, tác gi< cu n Làm th
nào t chm sóc
rng ming hiu qu
Phát hi)n thú vY nh2t cOa tôi khi nghiên cNu v vi)c chm sóc rng mi)ng
chB có th- $Rc tóm g4n trong 1 câu duy nh2t: Rng chính là mKt thPc ths ng! T! bé $n ln, chúng ta luôn nghV rng chB là mKt kh i x@ng cNng,
h0u nh ch ng có sP s ng, $Nng im nh tRng, $Rc dùng $- nhai và c n.
Gi# tôi mi bit, rng c ng là mKt thPc th- s ng. C ng gi ng nh m t, tay
chân hay các c@ quan nKi tng, rng c ng ph
và tái to. Tình trng rng mi)ng hi)n ti cOa bn thPc sP có th- $Rc c
tr4ng là ta phnào. Vì v]y, hãy b t $0u vi mKt cái nhìn tFng quan v c2u trúc bên trong
cOa rng và mi)ng.
M$t vòng tham quan khoang ming
Bên trong rng là buEng tOy, còn $Rc g4i là ng chân rng, chNa các mch
máu, t bào, mô liên kt và dây th0n kinh. fây là n@i các ch2t dinh dong
$Rc v]n chuy-n t! máu $n dYch rng. Chân rng n i rng vi x@ng hàm
và $Rc bao phO b(ng lp cement, mKt loi mô liên kt khoáng hóa. Có mKt
lH m& & $0u chân rng, $i xuyên qua lp cement và kt n i rng vi các
mch máu cùng các mô xung quanh.
Hàng ngàn dây ch(ng nh^ v@n ra t! b mJt chân rng, giúp neo chJt
rng vào x@ng hàm. Chúng to ra lp $)m cho rng và hot $Kng nh mKt
h) th ng gi
m_c tiêu cho vi khuhn t2n công, làm nhinm trùng và tr& thành nguyên nhân
gây ra b)nh rng mi)ng. f i vi mKt chic rng c2y ghép, s8 không có dây
ch(ng nào bám gi; nên ng#i ta phcho ph0n thân rng vng ch c.
Nu kh^e mnh là rào c
mô, tNc lp da vô cùng m^ng bên trong mi)ng, $Rc thit k $- gi cho $Kc
t , vi khuhn và nhinm trùng không xâm nh]p vào c@ th-. Nu bao phO
chân rng và dây ch(ng và gi rng th ng $Nng trong lH chân rng. Chúng
chNa hàng ngàn sRi mô liên kt siêu nh^ neo vào rng vào x@ng hàm. SNc
kh^e cOa các sRi mô s8 $Rc ph
vi hi)u qu< lên $n 90%. Nhng tFn th@ng hay tr0y xc dù là nh^ nh2t
trên lp bi-u mô này v\n s8 to c@ hKi cho $Kc t và vi khuhn xâm nh]p vào
máu nhanh h@n.
Lp ngoài cùng là men rng, không ng!ng phân hOy và tái to c< ngày
l\n $êm. Di kính hi-n vi, men rng trông gi ng nh mKt tF ong, chO yu
bao gEm mKt tinh th- g4i là hydroxyapatite, mKt loi canxi photphat dng
tinh th-. Khi nc b4t có giá trY pH là 7, canxi và ph t phát tP do $i vào men
rng $- to ra nhiu tinh th- h@n, giúp hình thành lp men rng cNng ch c,
dày $Jc. Khi nc b4t có tính axit, vi $K pH di 7, các tinh th- bY hòa tan
và tr& nên nh^ h@n, khin các lH trên men rng rHng h@n, làm cho rng bY
x p. Rng x p s8 dn bY sNt mL, vo v_n và xu ng màu.
Ngà rng là lp khoáng hóa b
máu là & trong buEng tOy. Các mao mch trong buEng tOy là $#ng d\n
cho mKt ch2t l^ng giàu dong ch2t khuch tán ra kh^i buEng tOy, rEi $Rc
b@m lên các nguyên bào ngà, và sau $ó ch
mang ch2t dinh dong t! máu vào trong rng thông qua c@ ch v]n chuy-n
cOa dYch rng, chính là chic bàn chtrong ngà rng, có hàng trm ngàn ng nh^ li ti n i t! buEng tOy $n ph0n
tip giáp gia ngà và men rng. Nhng ng nh^ nhng quan tr4ng này
mang dYch rng, tNc chic bàn chdinh dong $n ph0n còn li cOa rng. Mô tOy chNa các t bào g c có thchuy-n hóa thành các nguyên bào ngà mi, trong tr#ng hRp rng bY kích
Nng b&i vi khuhn hoJc tFn th@ng, hay $- sla cha ngà rng nu có dòng
ch
Ngà rng là loi mô duy nh2t trong khoang mi)ng s
và ph t pho trong x@ng $- khoáng hóa.
S) tr*ng sáng n t+ bên trong
MKt câu h^i th#ng xuyên $Rc $Jt ra, là làm th nào $- gi cho rng cOa
chúng ta tr ng sáng. Tôi hoàn toàn không khuyn khích vi)c thy tr ng. B&i
tôi có th- kh ng $Ynh ch c ch n r(ng, không có bK d_ng c_ thy tr ng nào là
an toàn tuy)t $ i, dù là t! nha sV hay cla hi)u thu c. Nhng ph@ng pháp
$iu trY này cu i cùng rEi c ng s8 làm mòn men rng, sau $ó rng s8 trông
xBn màu h@n và cu i cùng là r2t dn bY vàng. H@n na, thy tr ng rng có thlàm h^ng dây th0n kinh cOa rng và gây ra suy thoái nu. f- có mKt n_
c#i tr ng sáng, bn phmKt hRp ch2t thy tr ng t! bên ngoài, hãy b
Ngà rng có màu tr ng tP nhiên. Còn men rng thPc sP khá là trong,
gi ng nh thOy tinh v]y. Men cNng, kh^e mnh và ch c ch n s8 làm lK ra
màu tr ng cOa ngà rng kh^e mnh bên trong. SNc kh^e cOa ngà rng $Rc
ph
ch2t và vitamin tan trong ch2t béo s8 to ra hàm rng tr ng bóng, ch c
kh^e. Trong các ch@ng tip theo, bn s8 tìm hi-u cách làm th nào $- c
fúng là sP tích t_ cao rng và m
vang $^, sinh t xanh, ngh), qu< vi)t qu2t và các thPc phhm nhiu màu s c
khác. fiu này có th- dn dàng $Rc loi b^ b(ng cách $ánh bóng rng b(ng
hHn hRp baking soda và mu i, $Rc mô t< thêm trong “Ch@ng 8 — Tám
bc tP chm sóc rng mi)ng”.
Ngoài các lp này, mHi chic rng còn chNa các mch máu, dYch s4 và
dYch nha khoa. Nhng ch2t l^ng quan tr4ng này kt n i rng vi các chNc
nng sinh lý cOa c@ th-. MHi chic rng liên quan $n các $#ng kinh lc
khác nhau cOa “Khí”, hay còn g4i là nng lRng s ng trong y h4c cF truyn
Trung Qu c. “Khí” chNa các dòng $i)n nng vô hình chy qua rng, kt n i
chúng vi tr#ng th ng nh2t cOa c@ th-.
Nh th $- bn có th- th2y, mNc $K rKng ln và phNc tp cOa mHi mKt
chic rng, ChB mKt chic rng hàm thôi mà $ã chNa $Png lRng ng tOy có
tFng chiu dài $n hàng trm mét rEi. Quy mô rKng ln và phNc tp cOa các
ng này h0u nh không th- nào n m b t ht $Rc, và $ó là lý do vì sao vi)c
rút tOy rng là vô cùng tai hi. Rng là mKt ma tr]n khoáng, bao gEm nhiu
mô có m]t $K và $K cNng khác nhau. MKt khi bn hi-u $Rc sP sáng to
phNc tp cOa t!ng chic rng, th]t dn dàng $- t&ng tRng mNc $K thi)t hi
có th- gây ra b&i vi)c khoan, trám, rút tOy và nhF rng. Nó gi ng nh $Jt
mKt cái ca xích vào rng cOa bn v]y.
Tóm li, xin hãy nh $iu này: rng không chB là x@ng. Men rng là thPc
th- s ng. Ngà rng là thPc th- s ng. Các ng tOy, mch máu, dây th0n kinh,
nc b4t và nu c ng v]y. Chúng là nhng sinh v]t s ng vi kh< nng tái
sinh và cha lành. Bên trong mi)ng cOa chúng ta là mKt c@ quan s ng, toàn
bK h) th ng sinh thái s ng. Gi# bn có th- th2y vì sao gi cho h) sinh thái
mi)ng kh^e mnh, vi t2t c< các thành ph0n làm vi)c cùng nhau là r2t quan
tr4ng rEi $2y.
N-u — Chic áo c0 l2 c3a r4ng
MKt chic áo len cF l4 t t s8 gi cho bn 2m áp và b
$Rc g4i là sulcus, và nó vô cùng quý giá. N@i tip giáp gia nu và rng
là mKt trong nhng chH quan tr4ng nh2t c0n phquanh mHi chic rng nh mKt chic áo len cao cF l4; tuy nhiên, khi có sP
phân rã hoJc tích t_ m
1/10 inch, nhng khi nu b t $0u tuKt ra kh^i rng, chic áo cF l4 s8 không
còn v!a khít, lúc này nó b t $0u tr& thành “áo cF thuyn”. fiu này s8 to
c@ hKi cho vi khuhn t2n công vào ph0n rng không có men b
tr& nên l^ng lLo. Khi $iu này x
chNng sâu rng, chúng ta th#ng nghV r(ng $ó là rng $ang gJp r c r i. Tuy
nhiên, h0u ht $u là do nu gJp v2n $, vì chúng là khu vPc $0u tiên suy
yu. Ng#i ta th#ng phv rng.
Nu là mKt mô t bào m^ng và dn bY viêm do $ánh rng sai cách, dinh
dong kém và nhiu yu t khác s8 th
viêm nha chu. Nhng b)nh v nu nh viêm nha chu th]m chí còn có liên
quan $n vi)c sinh non, hKi chNng ruKt kích thích và các v2n $ v tim.
Th nhng, nu bY viêm li là mKt trong nhng v2n $ dn cha nh2t.
Th ng kê cho th2y, ít nh2t mKt nla dân s m c b)nh nha chu, hoJc b)nh
v các mô bao quanh rng. Nhng $iu h0u ht m4i ng#i không bit, $ó
là nhng b)nh t]t này có th- $Rc xoay chuy-n trong vòng hai m@i b n
gi#, tùy thuKc vào v sNc kh^e tFng th- cOa bn. Thay vì s& hu ph0n nu
l^ng lLo, t i màu, không kh^e mnh, bn có th- có nu màu hEng nhu]n
kh^e mnh, không ch
bY thoái hóa khi v\n gi thói quen v) sinh rng mi)ng và dinh dong không
hi)u qu<.
Hãy nh r(ng, nu cOa bn là thPc th- s ng, và nu $Rc chm sóc
$úng cách, chúng có th- tP tái to. Ngay c< khi $ã t!ng $n thm khám &
chH bác sV nha khoa, nu cOa bn bY ch
nu s8 nhanh chóng lành li. Chúng ta s8 xem xét nhng thói quen cha
b)nh mi trong “Ch@ng 8 — Tám bc tP chm sóc rng mi)ng” nhé!
Siêu n-c b2t
Nc b4t cPc kZ quan tr4ng $ i vi chNc nng cOa rng mi)ng. Các tuyn
nc b4t chính bao gEm tuyn mang tai, tuyn di màng cNng, tuyn di
loi và tuyn hàm di.
fRc xem nh mKt trong nhng siêu anh hùng cOa mi)ng, nc b4t có
chNa nhng hóa ch2t và enzyme chB tEn ti $- chm sóc cho rng. Rng
kh^e mnh tEn ti trong mKt bi-n nc b4t, mKt bi-n dung dYch có tính
kim. Hãy t&ng tRng mi)ng cOa bn là mKt rn san hô và rng cOa bn là
san hô, $Rc bao quanh b&i mKt $i d@ng nc b4t có tính kim. fRc
t m táp c< ngày trong mKt dung dYch có $K pH x2p xB 7, $ó chính xác là
nhng gì rng và nu cOa bn c0n. Khi rng $Rc bôi tr@n trong nc b4t,
chúng s8 & trng thái kh^e mnh tuy)t $ i. Và trong trng thái này, chúng
có th- cha lành và ngn ng!a r2t nhiu b)nh sâu rng.
Tùy theo ch2t lRng cOa nc b4t, nó có th- tái to hoJc làm m2t $i
khoáng ch2t cOa rng. Nc b4t ki-m soát h) vi khuhn trong khoang mi)ng,
xl lý thNc n cho h) tiêu hóa và s
Khi các ion bicarbonate $Rc liên kt vi dòng nc b4t lành mnh, và
nEng $K các ion này cao h@n, s8 giúp duy trì $K kim phù hRp cho nc
b4t. Nu nc b4t có tính axit quá cao, nó s8 hòa tan men và to ra mKt
môi tr#ng hH trR cho vi khuhn. Mi)ng có tính axit càng lâu, càng gây hi
cho men rng. Nc b4t có tính kim quá cao c ng s8 gây bài tit canxi d
th!a, và to ra sP tích t_ vôi rng.
Câu chuyn bên ngoài: Vi khu8n
Khoang mi)ng là môi tr#ng hoàn h
xem $ó nh mKt vt th@ng h&, mKt lH h^ng trên men rng. Nu có vt
th@ng h& trên tay, bn s8 chm sóc b(ng cách gi cho nó sch s8 và thoáng
khí. Cha lành vt th@ng trong mi)ng c ng t@ng tP nh v]y.
ChH sâu chính là tri)u chNng cho mKt v2n $ ln h@n $ i vi sNc kh^e
rng mi)ng. Lý thuyt axit cho r(ng, t2t c< b)nh sâu rng $u là do vi khuhn
gây ra nEng $K axit cao. Khoa h4c $ã chNng minh, vi khuhn không phnguyên nhân duy nh2t, chúng chB là mKt trong nhng nguEn gây sâu rng.
Vi khuhn n thNc n còn li trong khoang mi)ng, sau $ó bài tit ra ch2t th
trên rng và d4c theo $#ng vin nu, sau $ó s8 bong ra. Nhng vi khuhn
này c ng dn lây lan. Khi các F vi khuhn này phát tri-n, m
b
Giai $on $0u tiên $Rc g4i là sâu men rng. fó là mKt tFn th@ng trên
men rng, b mJt men rng b t $0u bY t2n công, vi d2u hi)u là nhng $ m
nâu xu2t hi)n. Tin t t là khi vi khuhn $Rc loi b^ và ch $K n u ng $Rc
c
Câu chuyn bên trong: S) tr9 l:i c3a chic bàn ch;i vô hình
Trên $ây là nguyên nhân bên ngoài gây ra sâu rng. Ngoài ra còn có mKt
nguyên nhân bên trong na; fó là câu chuy)n mà không phc ng bit. MKt ph0n cOa quá trình sâu rng dinn ra bên trong rng, và vi)c
này có liên quan $n dYch rng, hay còn g4i là bàn chcOa chúng ta. Rng $Rc nuôi dong t! chân rng, gi ng nh rn cây hút
ch2t dinh dong vào cây v]y. Nhng ch2t dinh dong này chB $n t! ch
$K n u ng cOa chúng ta, mKt ch $K mà tôi hy v4ng là tinh khit và lành
mnh. Ch $K n u ng c ng $óng mKt vai trò quan tr4ng cho kh< nng b
mKt cách tuy)t v#i $- $iu chBnh ch $K n u ng cOa bn, giúp bn có thkim hóa nc b4t.
Rng là thPc th- s ng và $Rc l]p trình $- tP cha lành, vì v]y chúng
bit chính xác phhRp, nu mKt chH sâu b t $0u hình thành, ngà rng s8 ph
b(ng cách s
trình hEi ph_c này, vì v]y nu bn có th- gi nc b4t trong tình trng phù
hRp, nó s8 giúp b
c ng có th- là c< chic rng $ã m_c ruHng t! chân nu; và
ph0n thân rng mi s8 ch ng bao gi# m4c li. Nhng chH sâu
nh^ s8 có th- lành li và hEi ph_c $áng k-. Còn $ i vi mKt
chic rng bY sâu nghiêm tr4ng, ph0n g c rng s8 cNng lên. Thay
vì mm và dn bY th@ng tFn, nó s8 phát tri-n thành mKt lp mô
dày. MKt chic rng $Rc cha lành v\n có kh< nng ch ng li
sâu rng, minn là $iu ki)n trong khoang mi)ng phù hRp.
Tr?c n$i tit Tuyn mang tai — Tuyn yên vùng d-i Bi
Hình
mc mi)ng và loi b t $0u phân bi)t ch2t dinh dong. Các ch2t nn kh&i
$Kng các kích thích th0n kinh, báo hi)u cho vùng di $Ei. Vùng di $Ei
ph
$iu chBnh hng dòng ch
trc tuyn là x@ng hàm và c@ masseter (còn g4i là c@ c n). B mJt sâu
cOa tuyn n(m d4c phía sau h4ng, g0n amidan. Khi hormone tuyn mang
tai $Rc s
Lu lRng bch huyt nha khoa
Tin sV Ralph Steinman $ã xác $Ynh mKt s ch2t gây Nc ch, $
dYch s8 ch
ng4t, thì s8 ch ng có dòng ch
carbohydrate tinh ch và $#ng, s8
$Kng bình th#ng. LRng $#ng trong máu cao mHi ngày s8 ngn chJn lu
lRng cOa dYch rng. Tr_c nKi tit s8 ngay l]p tNc ph
u ng có $#ng và có ga. Có l8 $ó c ng là lý do, ti sao mKt s nha sV tJng
k6o mút cho các b)nh nhi, minn là các bé $ánh rng ngay sau khi n. Rng
thPc sP có th- xl lý $#ng trên b mJt cOa chúng. Sâu rng là mKt cn b)nh
có h) th ng, gây ra b&i $#ng và carbohydrate bin tính, gây Nc ch và làm
thay $Fi tín hi)u gli $n h) th ng nKi tit. ChN sâu rng không xu2t phát
t! mKt m
rng $âu nhé!”.
MKt ch $K n sl d_ng nhiu thPc phhm ch bin, ch2t ph_ gia, và thiu
h_t ch2t dinh dong c ng s8 làm $
là ng#i hng d\n cOaSteinman), Steinman $ã cho chúng ta mKt tin t t:
Huggins: DYch rng có th- cha lành cho khoang mi)ng $ang
có sâu rng và nc b4t có $K axit cao không?
Steinman: Có chN! ChB $@n gi
thiu vitamin C, D hoJc A trong quá trình vôi hóa [khi rng $ang
hình thành], thì rng cOa trL s8 có kh< nng ch ng chYu b)nh
t]t kém h@n.
Các vitamin và khoáng ch2t thPc sP là r2t c0n thit $- tFng hRp mô rng
mi và duy trì các quy trình $i)n hóa cOa c@ th-. SP thiu h_t khoáng ch2t
báo hi)u cho c@ th- l2y khoáng ch2t t! rng và ...